مانندهء ظل پر مگس كه بر كنارهء آن شعاع پيدا آيد . وآن بَدو كسوف بود . اگر خواهيم در آن زمان
I
ارتفاع شمس معلوم كنيم واگر خواهيم به پنگان احتياط كنيم تا ساعات بَدو كسوف معين شود . آن گاه
I
مقدار أو را در آن دايرهء شعاع نگاه مىداريم تا آنجا كه ظل جرم قمر به غايتى رسد كه از آن بيشتر
I
نشود . از آنجا مقدار كسوف معلوم كنيم از أصابع قطر واز أصابع سطح ، وكسوف هر يك وساعات وسط
I
كسوف وبه همين ترتيب مترصد مىباشيم . چندان كه « 1 » جرم آفتاب تمام منجلى شود وسايهء جرم قمر از
I
جانب شرقي دايرهء شعاع آفتاب بيرون رود ، وساعات تمام انجلا از آنجا معلوم گردد .
I
آن گاه از ارتفاعى كه در أول روز كسوف گرفته باشيم بيرون آوريم وآن را ساعات كنيم ، وبا ساعات
I
پنگان جمع كنيم تا أزمان كسوف به حسب پنگان معلوم شود . واز ارتفاع آفتاب زمان بَدو كسوف
I
ووسط وتمام انجلا ، داير استخراج كنيم واز آنجا ساعات معلوم كنيم وآن را با ساعات پنگان مقابله
I
كنيم . وصحت عمل آن است كه هر دو ساعت متساوي باشند . وجماعتى از أصحاب ارصاد
I
وكسوف را به طشت آب نگاه مىكنند ، وآن را به كرات تجربه كرديم تا از صفحهء جرم
I
شمس يك إصبع منكسف نمىشود يا بيشتر ، در طشت پيدا نمىآيد .
فصل 9 : در رصد
I
خسوفات قمري
وطريق أو چنان است كه در آخر روزى كه شب آينده را خسوف واقع خواهد
I
شد ، ارتفاع آفتاب معلوم كنيم ؛ ودر زمان ارتفاع ، پنگان ساعت بنهيم چنان كه در ارصاد كواكب
I
بيان كردهايم تا آن گاه كه از جانب شرقي صفحهء جرم ماه غبارى خالى پيدا آيد ، وآن بَدو خسوف
I
باشد . بنگريم تا از پنگان چند ساعت رفته است ؛ آن را نگاه داريم . در زمان بَدو خسوف
I
به ذات الشعبتين ، مقدار قطر قمر را معلوم كنيم كه چند دقيقه است . اگر خسوف جزوى باشد
I
وپياپى به ذات الشعبتين مقدار خسوف را رصد مىكنيم تا آن گاه كه به غايتى رسد كه از آن
I
بيشتر ، منخسف نشود . وآن دقايق را نگاه داريم كه از قطر قمر بيشتر از آن منخسف نشده است ،
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] جندانك