ديگر از مربع جيب بعد كم كنيم وجذر باقي بگيريم . آنچه حاصل آيد جيب تفاوت طول حاصل آيد .
I
واگر هر دو كوكب را عرض نباشد ، قوس بعد تفاوت طول بود . پس اگر تفاوت طول مساوى
I
قوس بعد باشد ، ميان دو كوكب تقويم ايشان صحيح بود ؛ واگر نه ، صحيح نباشد . در اصلاح « 1 » آن بايد
I
كوشيدن ، احتياج افتد به امتحان ديگر تا از آنجا معلوم شود كه تفاوت در تقويم يك كوكب است
I
يا در تقويم هر دو كوكب . وآن دو نوع باشد ؛ يكى آنكه هر كوكبى را به قران كواكب ثابته امتحان كنيم ،
I
به همان طريق كه بيان كرديم ؛ ديگر آنكه تقويم هر يك را به طريق رصد بيرون آوريم تا معين شود .
I
فصل 8 : در رصد كسوفات بعكس شعاع واين جملهء غرايب اعمال رصدى است
وطريق أو آن است
I
كه از چوبى راست كه تغيير به أو كمتر راه يابد مانند چوب ساج وأمثال آن ، مسطرى سازيم
I
مانند عضادهء أسطرلاب ؛ وهر چند درازتر بود بهتر باشد وعمل صحيحتر آيد . وبر دو طرف
I
أو دو لبنه قايم گردانيم مانند دو لبنهء عضاده ، وعرض يكى به مقدار چهار انگشت وعرض ديگرى به دو
I
انگشت فراختر از آن . وبر ميانهء لبنهء بزرگتر ، ثقبهاى دقيق كنيم ، وبر مسامت أو بر آن لبنهء كوچكتر مركزى
I
پيدا كنيم كه بر آنجا دايرهء صفحهء قوس شمس بكشيم ؛ چنان كه لبنهء بزرگتر را به جانب بالا كنيم . پيش از روز
I
كسوف به يك روز ، بنگريم تا شعاع آفتاب از آن ثقبه بر آن لبنهء ديگر به چه مقدار داير مرتسم مىشود .
I
بر آن مركز به آن مقدار دايره گردانيم وقطر آن دايره را به دوازده قسمت كنيم ، وآن را أصابع قطر
I
آفتاب نام كنيم . ومحيط آن دايره را نيز به دوازده قسمت كنيم وآن را أصابع سطح خوانيم . واز اقسام
I
محيط دايره به جانب مركز ، انصاف أقطار بيرون آوريم . وبر اقسام قطر دواير گردانيم ، وهر يكى
I
از اقسام أصابع قطر وأصابع سطح را به دقايق قسمت كنيم ؛ به آنچه منقسم شود به پنج پنج دقيقه يا بيشتر
I
يا كمتر . آن گاه در أول روز كسوف ، آفتاب را ارتفاع كنيم وپنگان ساعت بنهيم . وآن دو لبنه بر مسامت
I
يكديگر مىداريم ودايرهء شعاع آفتاب را مترصد مىباشيم تا از جانب غربى أو اين كسوف ظاهر شود ؛
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] اصطلاح