گاه باشد كه اين ترتيب به نظام نبود به غير از آنكه بعد ما بين النيرين را نگاه داريم كه مساوى
I
آن اختلاف شود كه در آن ساعات استخراج كرده باشيم . پس آن ساعات بعد آخرين ساعات
I
بعد معدل باشند واختلاف منظر عرض آخرين همچنين . وتقويم نيرين وديگر اعمال همه به حال
I
خود باشند واز موضع قمر آخرين عرض قمر بيرون آوريم . آن گاه نظر كنيم اگر اجتماع پيش از
I
نصف النهار بود آن ساعات بعد معدل را از ساعات نصف النهار كم كنيم ؛ واگر بعد از
I
نصف النهار بود بر أو افزائيم تا اجتماع مرئى حاصل آيد ، يعنى ساعات وسط كسوف معدل
I
از آن روز .
فايده : اگر ساعات بعد معدل بيشتر از ساعات نصف النهار بود واجتماع
I
پيش از نصف النهار باشد ، هر دو را با هم جمع كنيم واز بيست وچهار كم كنيم تا ساعات
I
اجتماع مرئى حاصل آيد از آخر شب گذشته . واگر مساوى باشد ، وسط كسوف در زمان طلوع
I
نصف جرم آفتاب بود . واگر ساعات بعد از ساعات نصف النهار بيشتر بود
I
واجتماع بعد از نصف النهار بود ، فضل ميان هر دو بگيريم تا ساعات اجتماع مرئى
I
حاصل آيد از أول شب آينده . واگر مساوى يگديگر باشند ، وسط كسوف در زمان غروب
I
نصف جرم آفتاب بود . واگر اجتماع بر دو طرف شب واقع شود كه جزو اجتماع تحت
I
الأرض بود وآفتاب گرفته طلوع كند يا غروب ، در اين صورت به جهت تعديل ساعات
I
وسط كسوف ، اعمال را بعكس آن بايد كردن كه بيان كرديم در اجتماع فوق الأرض . يعنى وتد
I
الأرض را بدل وسط السما به كار داريم ، وطالع را به جاى سابع ، وسابع را به جاى طالع .
واگر اين عمل
I
به جدول كنيم اختلاف منظر از نظير جزو اجتماع برگيريم ، وآن را در نصف غربى افزاييم ودر
I
نصف شرقي كم كنيم تا موضع قمر مرئى حاصل آيد .
فصل 15 :
I
در استخراج اختلاف منظر در طول وعرض به وجهي غريب
وآن چنان است كه ضرب كنيم اختلاف