بعد ثاني حاصل آيد . به اين ساعات بعد ثاني ، ديگر بار ، اختلاف دوم حاصل كنيم وموضع قمر مرئى ؛
I
ونگاه كنيم ؛ اگر اختلاف دوم مساوى اختلاف أول باشد فهو المراد . واگر نباشد ، فضل ميان
I
اين دو اختلاف معلوم كنيم وآن را بر سبق مرئى كه به ازاى اين ساعات باشد قسمت كنيم نه بر سبق
I
قمر حقيقي تا تعديل ساعات حاصل آيد . اين تعديل را بر ساعات اختلاف ثاني افزائيم اگر اختلاف
I
ثاني زيادت بود از اختلاف أول ؛ واز أو كم كنيم اگر كمتر بود تا ساعات اختلاف معدل حاصل آيد .
I
آن را بر ساعات بعد أول افزائيم تا [ سا ] عات بعد معدل حاصل آيد از اجتماع مرئى . آن گاه به حسب
I
آن ساعات اختلاف منظر عرض استخراج كنيم وباقي اعمال تمام كنيم چنان كه معهود است .
I
قول خازنى : آن است كه به هر كدام از آن أقاويل كه ذكر كرده شد عمل كنيم چون عمل به آنجا رسد
I
كه اختلاف منظر طول را بر سبق قمر در ساعتي قسمت بايد كردن ، بر سبق قمر مرئى قسمت كنيم
I
نه بر سبق قمر حقيقي چنان كه ديگران گفتهاند . واعمال را به حسب همان مؤامره تمام كنيم تا مطلوب
I
حاصل آيد . واين قول به تحقيق نزديكتر است وتحقيق اين عمل آن است كه به هر كدام قول كه خواهيم
I
عمل كردن ، يعنى قول خازنى كه سبق مرئى قمر استعمال مىكند يا به قول جمهور كه مشهورتر است
I
ومستعمل ميان أصحاب اين صنعت كه سبق حقيقي به كار مىدارند ، ميان اين دو عمل
I
در حصول مطلوب هيچ فرقى نيست الّا آنكه در استعمال سبق حقيقي قمر ضبطى وترتيبي
I
هست كه در استعمال سبق مرئى قمر به آن ضبط وترتيب نيست . واگرچه زود
I
به مطلوب مىرساند اما تفاوتهاى بي نسبت در اعمال پيدا مىآيد .
وما در اين عمل ميزاني وضع
I
كنيم كه خطا وزلل را در آن مجال نباشد به هر طريق كه عمل كنند . ودر اعمال سبق مطلق ذكر
I
مىكنيم تا به هر كدام سبق كه خواهند عمل كنند چون عمل به ميزان راست آيد اعتماد نمايند .
I
اما ترتيب عمل چنان است به حساب كه چون اختلاف منظر طول بار أول استخراج كرده باشيم ،