از نود درجه بود ، كم كنيم تا موضع قمر مرئى حاصل آيد . اما در عرض شهرهائى كه عرض ايشان بيشتر
I
از ميل أعظم بود در جهت شمال اختلافات مناظر عرض دايماً جنوبي باشد . واگر كمتر از ميل
I
أعظم بود گاه باشد كه در بعضي اجزاى بروج شمالي باشد ودر بعضي اجزاى بروج جنوبي . پس
I
نظر كنيم به اختلاف منظر عرض وبه عرض قمر ؛ اگر هر دو در يك جهت باشند هر دو با هم جمع كنيم ،
I
واگر در دو جهت مختلف باشند فضل أكثر بر أقل معلوم كنيم تا عرض قمر مرئى حاصل آيد
I
وجهت أو يا جهت مجموع باشد يا جهت أكثر .
فصل 13 : در بيان سبق قمر مرئى ومعرفت
I
آن
وچون پيش از اين بيان كردهايم كه چون بهت يك ساعتهء آفتاب از بهت يك ساعتهء
I
حقيقي قمر حاصل مىآيد پس اگر بهت يك ساعتهء آفتاب را از بهت يك ساعتهء مرئى قمر
I
كم كنيم سبق يك ساعتهء مرئى قمر حاصل آيد . واستخراج بهت مرئى در ساعتي چنان باشد
I
كه موضع قمر مرئى در دو ساعت بيرون آوريم . آن گاه موضع قمر مرئى را در ساعت مقدم ،
I
از موضع قمر مرئى در ساعت تالي كم كنيم تا بهت قمر مرئى حاصل آيد . اما اگر خواهيم كه استخراج
I
سبق مرئى قمر چنان كنيم كه به تحقيق نزديكتر باشد به حساب ، وطريق أو چنان است كه « 1 »
I
اختلاف منظر قمر در طول به وقت مفروض بيرون آوريم چنان كه قاعده است
I
به حساب . آن گاه بر آن ساعت مفروض كسرى معين زيادت كنيم ، مثلًا نصف يا ثلث
I
يا مربع يا خمس ساعتي ، وبه حسب آن ساعات يا آن كسور زايده ، ديگر بار اختلاف
I
منظر قمر در طول بيرون آوريم . پس نظر كنيم اگر اختلاف منظر أول مساوى اختلاف
I
منظر ثاني است ، پس سبق قمر حقيقي بعينه سبق قمر مرئى باشد . واگر اختلاف منظر
I
ثاني بيشتر بود ، سبق حقيقي بيشتر باشد . واين بر آن تقدير بود كه قمر فوق الأرض
I
باشد ؛ واگر تحت الأرض بود حال بعكس اين باشد . آن گاه فضل ما بين الإختلافين را
هامش
( 1 ) . " كه " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .