زاويه كه اين را راست بود آنرا .
پذرفتهء « 1 » 15 آن قوس خوانند « 2 » .
چون قطر دايره يك رش باشد يا يك بدست يا چيز ديگر دور چند بود
سه وهفت يك بود بحسب جهد كردن ارشميدس اندر دانستن أو كه أو را بميان دو عدد آورد چنانك از خرد تر ايشان بزرگتر بود وز بزرگترشان خردتر « 3 » . وچون نيم قطر را اندر نيم دور زنى مساحت
هامش
( 1 ) - پذيرفته ، حص .
( 2 ) - الزّاوية التي يقبلها القوس هي المساوية للحادثة من الخطّين الخارجين من طرفي القوس المجتمعين على نقطة ( نسخة عربى التّفهيم . وفي نسخة منها ( يقابلها ) بدل يقبلها ) .
( 3 ) - نسبت قطر بمحيط بتحقيق معلوم نشده وآنچه گفتهاند تقريبي است . ارشميدس رياضىدان .
معروف كه در سال 287 پيش از مسيح در سيراگوز متولّد شد نخستين كس بود كه نسبت تقريبي قطر را بمحيط دائره بنسبت هفت به بيست ودو استخراج كرد . ارشميدس در شكل سوّم از مقالهء تكسير دائره ثابت كرد كه محيط دايره بيشتر از سه برابر قطر است . ومقدار افزايش كمتر از هفت يك وبيشتر از ده جزو از هفتاد ويك جزو است . امّا محاسبان براي تسهيل اين مقدار را گرفته وبنابر اين گفتهاند كه نسبت محيط بقطر نسبت است .
غياث الدين جمشيد كاشاني 16 كه از نوابغ رياضىدانان إيران بود ودر سال 840 هجرى قمري وفات كرد در رسالهء محيطيّه بشرحى مفصّل نسبت محيط را بقطر 17 چنين مينويسد ( ح ح كط مد ) يعنى 3 درجه و 8 دقيقه و 29 ثانيه و 44 ثالثه . وباصطلاح محاسبان وبقاعدهء حساب كسور نتيجة چنين ميشود
نتيجهء استخراج غياث الدّين جمشيد يك رقم عدد صحيح تا پانزده رقم أعشار اينطور درميآيد 1415925925925 / 3 متيوس مهندس معروف اروپائى كه در حدود سال هزار هجرى بوده مقدار نسبت را چنين استخراج كرده است . بنابر اين معلوم ميشود كه حساب غياث الدّين كه زمانش پيشتر بوده دقيقتر از محاسبهء متبوس است .
مرحوم ميرزا عبد الغفّار خان نجم الدّوله در مقالهء چهارم از كتاب هندسه مينويسد در عصر ما تا يكصد وپنجاه وچهار رقم اعشارش بدست آمده اگرچه هرگز از آن هفت رقم بيشتر استعمال نكنند .
در شرح عيون الحساب موسوم به كفاية الألباب في شرح مشكلات عيون الحساب تأليف محمّد باقر بن محمّد حسين بن محمّد باقر يزدى كه نوهء مؤلّف متن عيون الحساب ومعاصر شاه سلطان حسين صفوى بوده وكتابرا بدو تقديم كرده است شرح مبسوطي سودمند دربارهء نسبت محيط بقطر نوشته وپس