پراكنده : پراكنده 352
پراكنندهء روشنائى : مفرّق نور . همچون « پراكنندهء روشنائى چشم » 86
پرداختن - پردازيدن : متعدّى بنفس بمعنى خالى كردن وانجام دادن وكامل كردن وتهيّه كردن ومتعدّى بباء ، شروع كردن . ومتعدّى به از ، فارغ شدن وتمام كردن « از همه منازل بپردازد » 113
پرستوك : پرستو وخطّاف 377
پرهيزكار ( كا ، گا ) : محتمى « از حميه - الحمية رأس كلّ دواء » ومتّقى .
پرى - پر ما هي : حالت امتلاء نور قمر واستقبال ومقابله 83 .
پس ترك : اندكى پستر وعقبتر 81 .
پسسو : مؤخّر بدن وعقب همچون « گزند شير بدندان وچنگال است نه از پسسو » 426 . ونيز بمعنى خلف از جهات ستّه . وضدّش در همهء معاني « پيش سو » است يعنى مقدّم بدن وقدّام .
پسين : آخرين . آخر . دوم مقابل نخستين .
ونيز بمعنى مؤخّر مقابل مقدّم .
پشت : ظهر . همچون « اين رقمها كه بر پشت أسطرلاب بود چيست » 300 .
پشيز ( پ ، ب ) : فلس كه شستتاى آن يكدرم بوده است ص 34 .
پلپل : فلفل .
پلهء ترازو : كفّهء ترازو 48 .
پليدى : نجاست وعذره 379 .
پنج بهره : حظوظ خمسه باصطلاح احكاميان يعنى بيت وشرف وحدّ ومثلّثه ووجه ( بترتيب اهميّت آنها ) .
پنج روز افزونى : پنج روز دزديده يا اندرگاه وپنجه وفنجى ( خمسهء مسترقه ) .
پنجه : خمسهء مسترقه كه اندرگاه گويند .
پنجى : خمسهء مسترقه .
پنج پهلو : مخمّس در اصطلاح هندسه ص 11 .
پنگان : ظرف آبى كه در قديم با آن پاسها وساعتهاى شبانروز را معيّن ميكردهاند 528 .
پنهانى : سرار در أحوال ماه .
پنهان شدن بامدادين - غايبى بامدادين :
غروب صباحى مقابل طلوع صباحى ومسائى 80 .
پوشانيدن : كسف در اصطلاح هيئت 218 وبمعنى ستر وحجب مكرّر ومعروفست .
پهلو : ضلع باصطلاح مهندسان همچون « مثلّث راست پهلو » يعنى متساوي الأضلاع ص 10 ونيز بمعنى جنب همچون « دو بپهلوى ودو ديگر بپهلوى مقابلهء أو » 345 .
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة مقدمه 142
مساهمون: أبو ريحان البيروني
صمقدمه ١٤٢