اين نسخه عاقبت باصرار من وكاردانى دوست محترم آقاى عماد معاون كتابخانهء مجلس شوراى ملّى وهمّت مرحوم اعتصامى ( اعتصام الملك متوفى ديماه 1316 ) رئيس گذشتهء كتابخانه از آقا شيخ على أكبر خدابنده براي كتابخانهء مجلس خريدارى شد واكنون در تحت نمرهء 1521 در نسخ فارسي كتابخانه موجود ومورد استفادهء عموم است .
بايد دانست كه در نسخ خطّى از حيث كتابت چند خصوصيت ممتاز وجود دارد :
يكى راجع بشيوهء خطّ از ثلث وكوفي ورقاع وتعليق وغيره . ديگر راجع باملاء كلمات از قبيل اينكه در قديم دالهاى فارسي را بصورت ذال معجمه و ( كه ) و ( چه ) را بصورت ( كي ) و ( جى ) مينوشتند . وسه ديگر راجع برسم الخطّ معمول زمان وأحيانا سليقههاى مخصوص كاتبان از اين قبيل كه هاء غير ملفوظه والف ( است ) را در أمثال ( بوده است ) و ( شده است ) و ( نوشته است ) حذف ميكرده و ( بودست ) و ( شدست ) و ( نوشتست ) مينوشتند . وگاهى كلمهء ( كه ) را بصورت كاف مفرد ( ك ) بدون هاء يا ياء كتابت ميكرده وگاهى آنرا متّصل بكلمهء بعد مينموده و ( كجون ) و ( كبهر ) بجاى ( كه چون ) و ( كه بهر ) مينوشتند . وأحيانا دو نقطهء ياء را بالاى حرف ميگذاشتند ( ى ) . ودر اثر همين املاءها ورسم الخطّهاى قديم قسمت عمده تحريفات در كتابها پيدا شده است كه بعد از اين خواهيم نوشت .
در نسخهء ( خد ) تمام جهات كهنگى هم در شيوه وهم رسم الخطّ وهم املاهاى قديم سرتاپا موجود است . امّا خط چنانكه پيش گفتيم خطّ ثلثي است كه در قرن چهارم وپنجم هجرى معمول بوده ، وامّا خصوصيّات املائى ورسم الخطّى پارهئى را در ذيل شرح ميدهيم وبعضي را جز از روى كليشه نشان نتوان داد ومخصوصا كليشهها را طورى انتخاب كردهايم كه بسيارى از املاءها ورسم الخطّهاى كتاب از روى آنها نموده ميشود .
1 - دنبالهء الف آخر را همه جا قدرى بطرف پائين ميكشد .
2 - حرف ( به ) را غالبا متّصل وگاهى منفصل نوشته است .
3 - دالهاى فارسي همهجا بصورت ذال معجمه است همچون ( نموذ ) و ( شنيذ ) و ( افتاذ )
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة مقدمه 92
مساهمون: أبو ريحان البيروني
صمقدمه ٩٢