m ( 2 )
، وجذر يا ضلع را
m
وكعب را
m ( 3 )
.
شرح
( 43 ) ص 51 س 2 و 3 - « چند آن » را مىتوان « چندان » نيز خواند و « چندان عدد » بمعنى « همچندان عدد » است .
( 44 ) ص 51 س 5 - توضيحا دينار ودرم وپشيز را در اصطلاح امروز مىگويند :x , y , z .( 45 ) ص 52 س 2 - معروف اين است كه حروف جمّل يا ابجدى ترتيب الفباى يوناني است كه از الفباى فينيقى مأخوذ است . در حروف يوناني حرف أول « ألفا » ( ) وبعد « بتا » ( ) وبعد « گاما » ( ) وبعد « دلتا » ( ) كه الف باشد وباء وجيم ودال ، يعنى مجموعهء أبجد . اتفاقا در الفباى فرنگى نيز نمونهء اين ترتيب ديده مىشود مانندKLMN[ - كلمن ] ،QRST[ - قرشت ] .
آنچه گفتيم مقبول محققان امروزيست وليكن از كجا ؛ شايد كشفيات وتحقيقات وگذشت زمان بعد از اين ثابت كند كه اين طرز جملهبندى الفبايى ما بين أقوام بشرى وپيش از يونانيان متداول بوده است ويونانيان از آنها گرفته باشند .
( 46 ) ص 67 س 8 - أستاذ ابوريحان در كتاب الآثار الباقية يكجا در صفحات 7 - 8 وجاى ديگر در صفحات 64 - 68 دربارهء وقت نماز وروزه ، تحقيقى مفصل دارد هم از نظر فقهى وتفسير قرآن وهم از نظر فن رياضى وهيئت ونجوم با دليل وبرهان واز روى نوشتههاى أو بسيارى از مطالب تاريخي ومذهبي راجع بخود أبو ريحان معلوم مىشود . واللّه الّموفق .
( 47 ) ص 71 س 5 - بران . در سانسكريتPuranaبمعنى نفس است ؛ در كتاب الهند أبو ريحان مكرر اين لفظ آمده ومعنى شده است « فانّ دقايق السماء هي 21600 وتسمّى پرانات اى أنفاس »
( 48 ) ص 71 س 1 - « واسم الساعة هور فيفتح هذا الاسم استعمال الساعات المعوجّة وذلك ان انصاف البروج التي نعرفها بالنيمبهر يسمونها أيضا هور » ( كتاب الهند ص 173 طبع اروپا وص 289 طبع هندوستان ) .