نيست ، محمود چنانكه عادت أو در تعصّب بود برآشفت وگفت : اين سخن ملحدين وقرمطيان است . أبو نصر مشكان گفت اين مرد اظهار رأى نمىكند مشاهدات خويش مىگويد ، واين آيت برخواند
« وَجَدَها تَطْلُعُ عَلى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً »
محمود رو به أبو ريحان كرد وگفت : تو چه مىگويى ؟ أبو ريحان به حدّ ايجاز وبه حدّ اقناع در اين مبحث بيان كرد ، ومسعود بن محمود را به علم نجوم اقبالى بود ، روزى اين مسأله وسبب اختلاف مقادير شب وروز در زمين از أبو ريحان پرسيد وخواست تا با برهاني اين معنا بر وى روشن كند . أبو ريحان گفت : تو امروز پادشاه خافقين ودر حقيقت مستحق نام ملك ارضى ، وسزاوار است از مجارى اين مسائل وتصاريف أحوال شب وروز وطول آن در عامر وغامر آگاه باشى ، ودر جواب اين مسائل به نام مسعود كتابي كرد روشن وساده خالى از اصطلاحات ومواضعات منجّمين ، وچون سلطان شهيد در عربيّت ماهر بود آن كتاب را نيك فهم كرد وصلهاى جزيل أبو ريحان را داد « 1 » .
حقيقت امر آن است كه اين همه اختلاف ودگرگونى آفاق همه در اثر 5 / 23 درجه ميل استواى زمين از صفحه استواى خورشيد است ، چنان كه در اين باره باز سخن خواهد آمد .
طول بلاد ونقاط كره زمين :
طول بلاد نقاط كره زمين عبارت است از كمانى از دايره استوا محصور بين نصف النهار مبدأ وبين نصف النهار بلد ويا نقطهاى
هامش
( 1 ) - لغتنامه دهخدا ، مادة أبو ريحان .