كلى تقريبا دو درجه كمتر است . روز هفتم خرداد ( - 7 جوزا ) وبيست وسوم تير ( 23 - سرطان ) ميل آفتاب به اندازهء عرض مكّه است پس هنگام نيمروز كه خورشيد بر دايره نصف النهار مىگذرد شاخصها سايه ندارند ، پس از هفت خرداد تا رسيدن به نقطه أوج وبازگشتن از أوج تا رسيدن به 23 تير شاخصهاى مكة ظل جنوبي دارند ، واز روز 24 تير ( سرطان ) تا رسيدن آفتاب در سال بعد به 7 خرداد شاخصهاى مكة صاحب ظل شمالىاند . اين قضية در نيمكره جنوبي هنگام گردش آفتاب در برجهاى جنوبي در فرض مزبور متصوّر وجارى است .
د ) اگر عرض شهر ونقطهاى بيش از ميل كلى وكمتر از تمام ميل كلى ( 5 / 66 - ) باشد در همه طول سال سايهء شاخص نابود نخواهد شد ، بلكه در جانب شمال ( در فرض نيمكره شمالي ) كم وزياد خواهد گشت .
مثلا شهر قم كه عرض آن 39 ، 34 شمالي است « تمام عرض » آن برابر 21 ، 55 - 39 ، 34 - 90 وچون آفتاب به رأس السرطان رسد غايت ارتفاع آن به عرض قم ( 47 ، 78 - 26 ، 23 + 21 ، 55 ) هفتاد وهشت درجه وچهل وهفت دقيقه است ، بنابراين بين ( سمت الرأس ) قم وبين مركز جرم خورشيد نزديك به ( 11 ) يازده درجه فاصله است ، وخورشيد در سمت جنوب قم وسايه شاخص ظهرگاهان به جانب شمال است .
5 ) اگر عرض شهر ويا نقطهاى به اندازه « تمام ميل كلى » وزيادتر باشد يعنى در عرض 5 / 66 تا 90 درجه شمالي وهمجهت با خورشيد قرار گرفته باشد ، سايهء شاخص از روز أول اعتدال بهارى تا روز أول اعتدال پائيزى منعدم نمىشود ، بلكه گرداگرد شاخص ، دايرهوار در
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي ) — صفحة 66
مساهمون: على زمانى قمشه اى
ص٦٦