حَيَّدَ - تَحْيِيداً و تَحْيِدَةً [ حيد ] هُ : آن را به يكسو نهاد ، - السّيرَ : تسمه را تيز و كج بريد .
الحَيْد - [ حيد ] : همسان و مانند ، - ج حُيُود و حِيَد و احْيَاد : بلندى و برجستگى چيزى ، برجستگى كوه ، گره در شاخ بز كوهى ، عقربهى ساعت .
الحِيد - [ حيد ] : همسان و مانند .
الحَيْدَة - [ حيد ] : گره و برآمدگى در شاخ بز كوهى .
حَيّرَ - تَحْيِيراً [ حير ] هُ : او را حيرت زده كرد .
الحَيْر - [ حير ] : سرگشتگى ، باغ و بوستان
الحَيَر - [ حير ] : پُر عائله و بسيار توانگر .
الحِيَر - [ حير ] : مترادف ( الحَيَر ) است .
الحَيْرَى - [ حير ] : مؤنث ( الحَيْران ) است .
الحَيْرَان - ج حَيَارَى و حُيَارَى [ حير ] : سرگشته ، سرگردان ، حيران .
الحِيرَة - [ حير ] : حيرت ، سرگردانى ؛ « هو فى حِيرة » : او متحير و سرگردان است .
حَيَّزَ - تَحْيِيزاً [ حيز ] : خط مستطيلى كشيد .
اين واژه در زبان متداول رايج است .
الحَيْز - [ حوز ] : مكان ، جاى ؛ « هذا فى حَيِّز التواتُر » : اين در جاى هميشگى است .
الحِيز - [ حيز ] : خط مستطيلى كه در چيزى باشد . اين واژه در زبان متداول رايج است .
الحَيِّز - [ حوز ] : مكان ، جاى ؛ « فى حَيِّزِ الوجودِ » : موجود است ؛ « فى حَيِّز التنْفِيذ » : در حال اجرا است ؛ « فى حَيِّز فلانٍ » : در دست فلانى و در اختيار اوست ؛ « لَا يَدْخل فى حَيِّز المعقولِ » : در حد معقول نيست ؛ « بَرَزَ الى حَيِّز المعقول » : آن امر حقيقى و درست شد ؛ « فى حَيِّز الإمكانِ » : به قدر استطاعت و توانائى .
الحَيْزَبُور - پيرهزن
الحَيْزَبُون - پيرهزن .
الحَيْزُوم - ج حَيَازِم و حَيَازِيم [ حزم ] : ميان سينه ، زمين بلند و مرتفع .
الحِيطَة - [ حوط ] : هوشيارى ، زن با عفت و بخشنده ؛ « اخَذَ حِيطتَهُ » : احتياط كرد ، براى جلوگيرى از شرّ يا بدى پيشبينى لازم كرد ؛ « بلا حِيطةٍ » : بىرويه ، بىتوجه ، بىانديشيدن .
الحَيْف - [ حيف ] : ستم ؛ « حَيْفٌ عليه » : چه كار بدى كرد .
الحِيفَة - ج حِيَف [ حيف ] : ناحيه ، جانب ، شكار
الحَيْقُر - [ حقر ] : آنكه خوار و زبون گردد .
الحَيْقَر - مترادف ( الحَيْقرُ ) است .
الحَيْكَى - [ حيك ] : مؤنث ( الحَيَّاك ) است به معناى كسى كه با تكبر و ناز راه مىرود .
الحَيْكَانَة - مترادف ( الحَيْكَى ) است .
الحَيْل - ج أَحْيَال و حُيُول [ حيل ] : آب گرد آمده در گودال دره ، نيرو ، لغتي است در ( الحَوْل ) .
الحِيَل - « عِلْمُ الحِيَلِ » ( حي ) : دانش مِكانيك كه در موازنهى اجسام و به حركت در آمدن آنها بحث مىكند .
الحَيْلَة - [ حيل ] : اسم است از ( الاحْتِيال ) ، گلهى بز يا گوسفند .
الحِيلَة - ج حِيَل [ حيل و حول ] : مهارت و نيك انديشى ، قدرت تصرّف در كارها ؛ « لا حِيلةَ لي فى ما يبدي » : كارى نمىتوانم بكنم ، از دستم كارى بر نمىآيد ؛ « مَا الْحِيلَة ؟ » : چه بايد كرد ؛ « لَم يَجِدْ حِيلَةً إلَّا » : كارى نتوانست بكند مگر آنكه . . .
؛ « اعْيَتْهُ الحِيلةُ » : در كار سرگردان و ناتوان شد .
الحَيْلُولة - [ حول ] : منع كردن ؛ « الحَيلُولة دونَ ذلك » : جلوگيرى از آن چيز .
حَيَّنَ - تَحْيِيناً [ حين ] هُ : براى او زمان و موعدى قرار داد ، - اللَّهُ فلاناً : خداوند او را خير ندهد .
الحَيْن - [ حين ] : نابودى ، هلاك ، محنت .
الحِين - ج أَحْيَان و جج أَحَايِين [ حين ] : زمان ، وقت ، مدت ؛ « حيناً » : زمانى ؛ « حيناً . . .
حِيناً « : گاهى ، زمانى ؛ » حِيناً بعدَ حِين « و » مِن حِينٍ الَى حِينٍ « و » من حينٍ لآخر « و » بَينَ حينٍ و آخر « : گاهگاهى ، پياپى ، ؛ » احْيَاناً « : بعضى از اوقات ؛ » فى بعضِ الأحْيَان « : در بعضى از اوقات ؛ » فى اغلب الأَحْيَان « : در بيشتر اوقات ؛ » الى حينٍ « :
تا زمانى ؛ « فى حِينِهِ » : در همان وقت ؛ « من ذلك الحِين » : از آن هنگام ؛ « على حينِ أنّ ، فى حين أنَّ : در حالى كه ؛ » لِلْحِينِ « : فوراً ، حالا .
حِينَئِذٍ - در آن هنگام .
حِينَذَاك - در آن هنگام .
حِينَمَا - وقتى كه ، هنگاميكه .
حَيَّهَلْ - مترادف ( حَيَّهَلَ ) است .
حَيَّهَلْ - بشتاب و عجله كن .
حَيَّ هَلًا - مترادف ( حَيَّهَلَ ) است .
حَيَّ هَلًا - بفلان : فلان را دعوت كن ، او را بخواه . اين تعبير : « حَيَّ هَلْ بفلانٍ » : نيز به همان معنا است .
الحَيَوان - ج حَيَوانَات - [ حيي ] ( ح ) :
حيوان ، جانور ، جاندار ؛ « عِلْمُ الحَيَوان » :
دانش جانورشناسى كه در تاريخ طبيعى از آن بحث مىشود ؛ « الحَيَوانُ الطُّفَيْلِيّ » :
جانورى كه غذاى خود را از جانورى ديگر تأمين كند ؛ « الحَيَوانات » : شامل همه جانورانى كه در جهان زندگى مىكنند مىباشد اعم از حيوانات فعلى يا حيوانات عصر حجرى يا جانوران قارهى افريقا .
الحَيَوانِيّ - آنچه كه به حيوان ويژهگى داشته باشد .
الحَيَوَانِيَّة - طبيعت حيوان .
الحَيَوِيّ - [ حيي ] : نسبت به ( الحَيّ ) است ، آنچه كه براى زندگى ضرورت داشته باشد .
الحَيَوِيَّة - [ حيي ] : نشاط ، نيرو و توان ، نيروى زندگى .
حَيِيَ - - حَيَاةً : زنده شد . اين واژه ضد ( ماتَ ) است . گاهى اين واژه را ( حَيَّ - يَحَيُّ ) با ادغام مىخوانند ؛ - « لِيَحْيَ فلانٌ » :
زنده باد فلانى ، حَيَاءً الطريقُ : راه روشن و آشكار شد ، - منهُ : از او شرمگين شد .
الحَيِيّ - [ حيي ] : با شرم ، با حياء .