اصيل و خوب شد ، - جَوْداً و جُؤُداً تِ العينُ :
اشك چشم بسيار شد ، - المَطَرُ : باران بسيار باريد .
جادَ - يَجَادُ جَيَداً [ جيد ] : قد بلند و زيبا گردن شد .
جادَّ - مُجَادَّةً [ جدّ ] هُ في الأمر : با او در آن كار دشمنى و خصومت كرد .
الجَاد - [ جود ] : باطل ؛ « وَقَعوا في أبي جَاد » :
در كار باطل افتادند .
الجَادّ - [ جدّ ] : كوشا ، جدّى ، اين واژه ضد ( الهازِل ) است .
الجَادَّة - ج جَوَاد [ جدّ ] : بيشتر راه يا ميان راه ، خيابان پهن كه اطراف آن را درختكارى كرده باشند ، جاده .
جادَعَ - مُجَادَعَةً و جِدَاعاً [ جدع ] هُ : به او ناسزا گفت و با وى دشمنى كرد .
جادَلَ - جدَالًا و مُجادَلَةً [ جدل ] هُ : با او جدال و دشمنى كرد .
الجَادِي - [ جدو ] : سؤال كننده ، گِدا ، عَطا كننده .
الجَادِيّ - [ جدو ] ( ن ) : زعفران .
جاذَبَ - مُجَاذَبَةً و جِذَاباً [ جذب ] هُ الشيءَ : آن چيز را از دست او كشيد ؛ « جاذَبَهُ الحَبْلَ » : با ريسمان او را كشيد ، - هُ الكلامَ أَو أَطرافَ الحديثِ : با او سخنان گوناگون گفت .
الجَاذِب - فا ، مرد گُمراه ، نيروى جاذبه ( آهن رُبا ) .
الجَاذِبِيَّة - ( ف ) : نيروى مغناطيسى يا جاذبه ؛ « جاذبيَّةُ الأَرْض » : نيروى جاذبهء زمين ؛ « جاذِبيَّةُ الجَمَال » : زيبايي دل رُبا و فريبنده ، « قانونُ الجاذِبِيَّةِ » : نيروى جاذبهء عمومى كه آن را قانون نيوتن در جاذبهء دو جسم نيز گويند .
جارَ - - جَوْراً [ جور ] عن الشيءِ : از وى روى گردان شد ؛ « جارَ عن الطريق » : از راه برگشت و صرفِ نظر كرد ، - عليهِ : بر او ستم كرد ، - جِوَاراً : آن مَرد زنهار خواست .
الجَار - ج جِيران و جِيرَة و جِوَار و أَجْوَار [ جور ] :
پناه دهنده ، پناه خواهنده ، همسايه ؛ « جارُ النَّهْرِ » ( ن ) : گياهى است بسان نيلوفر كه معمولًا در آب زندگى مىكند .
جارَى - مُجَاراةً و جِرَاءً [ جري ] هُ : با او رفت ، با او همراه شد ، - فلاناً في الأَمرِ : با فلانى در آن كار موافقت كرد .
الجَارَة - ج جَارَات [ جور ] : مؤنّث ( الجَار ) است ، همسرِ مَرد ، هَوُو يا زنِ دوّم مَرد .
الجَارح - فا : كسب كننده ، اهانت كننده ، موذى ، سخت ، دردناك .
الجَارِحَة - ج جَوَارِح : چاقو ، عضوى از اعضاى بدن بويژه دست كه با آن كار كنند ، جانوران شكارى از دَرَّندهها و پرندگان و سگها ؛ « مَالَهُ جَارِحَةٌ » : فلانى كسب و كارى ندارد .
جارَزَ - جِرَازاً و مُجَارَزَةً [ جرز ] هُ : با او شوخى و مِزاح تُند كرد كه شبيه به دُشنام دادن بود .
الجَارِزَة - ج جَوَارِز من الأراضي : زمين خُشك و باير كه در آن گياه نَرويد .
الجَارِف - فا ، بيمارى طاعون ، مرگ عمومى ، بلاى سخت كه مردم را فرا گيرد .
اين تعبير مجاز است .
الجَارِنْك - ( ن ) : گياهى است به معناى ( الجَانِرِك ) گوجه يا آلوچه .
الجَارُود - من السنين : سالِ سخت و قحْطى .
الجَارُودة - مترادف ( الجَارُود ) است .
الجَارُور - [ جرّ ] : صندوق كوچكى كه با كشيدن درب آن باز شود ، رودخانهاى كه آبِ سيل آن را با خود مىبرد ، مجراى آب .
الجَارُورَة - [ جرّ ] : چوبى كه آن را در شخم زدن به كار برند .
الجَارُوش - ج جَوَارِيش ( حي ) : آسياب دستى .
الجَارُوشَة - ج جَوَارِيش ( حي ) : مترادف ( الجَاروش ) است .
الجَارُوف - پارو ، بيل ، ابزارى كه با آن روى زمين را پاك كنند ، - م جَاروفَة : بسيار بَركَنَنده ، بد فال ، پُرخور .
الجَارِي - [ جري ] : فا ، چشمهء آبى كه خشك نشود ؛ « نهرٌ جارٍ » : رودخانهء روان و گذرنده ، نوعى از خط تُركى است كه در سابق با آن خط فرمانهاى سلطان عُثمانى نوشته مىشده ، - في المُكاتبات : نوشتههاى كنونى ؛ « الشهر الجاري » : ماه فعلى ؛ « الحِسَابُ الجَاري » ( ت ) :
حساب جارى كه معمولًا در بانكها براى مشتريان باز كنند .
الجَارِيَة - ج جارِيَات و جَوَارٍ [ جري ] : مؤنث ( الجاري ) است ، دختر ، كشتى ، خورشيد كه از مشرق به سوى مغرب مىرود ، كنيزك ، - ( ح ) : مار .
جازَ - - جَوْزاً و جُؤُوزاً و جَوَزاً و مَجَازاً [ جوز ] المكانَ و بالمكان : از آن مكان گذشت ، آن مكان را گذراند و پيمود ، - البيعُ : معامله انجام شد ، - جَوَازاً السهمُ الى الصيْد : تير به شكار نخورد ، - عن الصيد : تير به شكار خورد و از پُشت آن گذشت ، - الأَمرُ : آن كار جايز شد ؛ « جازَ لهُ أَنْ يَفْعَلَ كَذا » : به او اجازه داده شد كه آن كار را بكند ، - الدرْهَمُ : دِرْهَم به همان صورت كه بود پذيرفته شد ، - تْ عليه الحيلةُ :
فريب خورد .
الجَاز - از ابزار موسيقى رقص است ، جاز ، اين واژه « آمريكايى » است .
جازَى - مُجَازَاةً و جِزَاءً [ جزي ] هُ : به او پاداش داد يا سِزاى نيكى و بدى او را داد .
الجَازِع - مترادف ( الجَزِع ) به معناى كم صبر و زارى كننده است .
جازَفَ - مُجَازَفَةً [ جزف ] بنفسه : خود را به خطر افكند ؛ « جازَفَ بِهِ في كذا » : با او در آمرى گزافه گويى كرد ، - هُ في المبيع : در مُعاملهء خريد و فروش با او گزافه كرد ، - في كلامِهِ :
بى تأمُّل سخن گفت ، سخن ناسنجيده گفت .
الجَازِم - ج جَوَازِم : فا ، يكى از حروف عاملِ جزم است مانند ( لَم ) و بالشيءِ . آنكه دربارهء چيزى قطعيّت و تأكيد داشته باشد .
الجَازِيَة - ج جَوَازٍ [ جزي ] : پاداش يا مُكافات يا سزاى بر چيزى .
جاسَ - - جَوْساً [ جوس ] الشيءَ : دربارهء آن چيز با دقت تحقيق و پژوهش كرد ، - جَوْساً