ج الجِيم
ج - حرف پنجم از حروف مَباني است و از حروف مجهوره مىباشد . جيم ، در حساب جُمَّل عبارت است از عدد سه .
جاءَ - يَجِيءُ و يَجُوءُ مَجِيئاً و مَجِيئَةً و جَيْئاً و جَيئَةً [ جيأ ] : آمد ؛ « جاءَت نتائجه مُطابِقةً لِكَذا » :
نتايج آن كار مطابق آن چيز بود ؛ « جَاء فى الجَريدة أَنّ » : در روزنامه چنين آمده است كه ، - بِهِ : آن چيز را با خود آورد ، - هُ و اليه :
نزد او آمد ، - الشيءَ : آن كار را انجام داد .
الجَائِب - [ جوب ] : فا ، مسافر ؛ « جائِبُ العينِ » :
شير درّنده .
الجَائِبَة - ج جَوَائِب [ جوب ] : خبر پراكنده و شايع ؛ « هل عِنْدَكَ من جَائِبة خبرٍ » : آيا از شايعات و خبر كه از شهرى به شهرى برسد آگاه هستيد .
الجَائِحَة - ج جائِحَات و جَوَائِحٍ [ جوح ] : بَلا و سختى ، هلاك و نابودى ؛ « سَنَةٌ جائِحةٌ » :
سال خشكى و قحطى .
الجَائِد - ج جَوْد [ جود ] من المطر : باران بسيار .
الجَائِر - [ جور ] : فا ، ستمگر ، مستبد .
الجَائِز - ج جَوَائِز و جُوزَان و جِيزَان و أَجْوُز و أَجْوِزَة [ جوز ] : جايز ، مُباح ، نافذ ، چوبى كه ميان دو ديوار قرار دهند .
الجَائِزَة - [ جوز ] : مؤنث ( الجائِز ) است ، - ج جَوَائِز : جايزه ، عطا و بخشش ، پاداش ؛ « الجائزةُ المَدْرَسيّة » : جايزهء مدرسه .
الجَائِشَة - [ جيش ] : نَفْس ، شخص .
الجَائِع - ج جِيَاع و جُوَّع [ جوع ] : گرسنه ، اين واژه ضد ( الشَّيعان ) است .
الجَائِعَة - [ جوع ] : مؤنّث ( الجائِع ) است .
الجَائِف - [ جوف ] : فا ، آنچه كه به داخل يا باطن منتهى شود .
الجَائِفَة - ج جَوَائِف [ جوف ] : ضربهء نيزه كه به داخل بدن سرايت كند .
جابَ - - جَوْباً و تَجْوَاباً [ جوب ] البلادَ : در شهرها به مسافرت پرداخت ، - الصخرةَ : آن صخره را سوراخ كرد ، - جَوْباً الثَوبَ : جامه را بُريد ، براى جامه جيب دوخت .
جابَ - - جَيْباً [ جيب ] البلادَ : در شهرها به گردش پرداخت ، - القَمِيصَ : جيب پيراهن را تهيّه كرد .
الجَابِر - شكسته بند ، نان .
جابَلَ - مُجَابَلَةً و جِبَالًا [ جبل ] المسافرُ : آن مسافر به كوهستان رفت ، داخل كوهستان شد ، در كوه اقامت كرد .
جابَهَ - مُجَابَهَةً و جِبَاهاً [ جبه ] هُ : با او مقاومت كرد ، روبهرو شد ، - المشكلَة أو الصُّعُوبَة : با سختى يا مشكل روبهرو شد .
الجَابِي - ج جُبَاة [ جبو ] : ماليات گيرنده ، تحصيل دار ماليات .
الجَابِيَة - ج جَوَابٍ [ جبو ] : مترادف ( الجَبَا ) است .
جاثَى - مُجَاثَاةً [ جثو ] هُ : رو به روى او نشست بطوريكه با زانوهاى يكديگر تماس پيدا كردند .
الجَاثِلِيق - ج جَثَالِقَة : مترادف ( الجِثْلِيق ) است . اين واژه يونانى است .
الجَاثِم - ج جُثَّم : آنكه به زمين چسبيده باشد ، آنكه بر روى زمين خوابيده باشد ، آنكه از روى بر زمين افتاده باشد .
الجَاثِي - ج جُثِيّ و جِثِيّ [ جثو ] : ركوع كننده ، - ( فك ) : بُرجى است در قسمت شمال فلك .
جاحَ - - - جَوْحاً [ جوح ] : از راه برگشت و به سوى ديگر روان شد ، - جَوْحاً و جِيَاحَةً هُ : او را نابود كرد و از بين بُرد .
الجَاحِد - آنكه مُنكر حق است با علم به آن .
الجَاحِر - پَس مانده و عقب افتاده كه به مقصد نرسيده باشد .
جاحَشَ - مُجَاحَشَةً و جِحَاشاً [ جحش ] هُ : براى او مُزاحمت ايجاد كرد ، او را كُشت ، - عَنهُ : از او دفاع كرد .
الجَاحِظ - « جاحِظُ العينِ » : آنكه چشم او بر آمده و حَدَقهاش فرو افتاده باشد .
الجَاحِظَتَانِ - حدقههاى چشم .
الجَاحِم - فا ، گل آتش كه زود برافروخته شود ، - مِنَ الحرب : بيشترين زمان جنگ و سختى آن در نبردها ؛ « نارٌ جاحمةٌ » : آتش بسيار گرم .
جادَ - - جَوْدَةً و جُودَةً
: آن چيز بسيار خوب شد . اين واژه ضد ( الرّديء ) است ، كار خوب ، - جوداً هُ : در سخاوت و بخشندگى بر او چيره شد ، - عليهِ : بر او عطا و كَرَم كرد ، - بالمال : مال را بذل و بخشش كرد ، - بنفسِه : خود را آمادهء مرگ كرد ، - هُ الهوى : بر او چيره شد ، - الفَرَسُ : آن اسب