و اخبارى كه از قرائت كردن پشت سر امام جماعت نهى مىكنند ، دلالت ندارند كه بهطور مطلق تكلّم كردن حتّى ذكر و تسبيح و دعا ممنوع باشد . و از همهء اين مطالب معلوم مىشود كه سكوت بر نمازگزاران در حال خطبهء امام جمعه واجب نيست ، زيرا كه عمده دليل كسانى كه آن را واجب مىدانند آن است كه دو خطبه در بعضى از روايات به منزلهء دو ركعت از نماز به شمار آمده ، و هرگاه وجوب آن در نماز ثابت نشود در خطبهها هم ثابت نيست ، اضافه بر اشكالات ديگرى كه بر قائلين به آن لازم مىآيد كه اينجا جاى ذكر آنها نيست .
پس حاصل تمامى آنچه ياد كرديم اينكه سكوت هنگام شنيدن قرائت قرآن در هيچ حالى از احوال واجب نيست ، مگر در صورتى كه ترك سكوت توهين به قرآن باشد ، و چنانچه اين كار از كسى به قصد توهين - العياذ باللّه - صادر گشت ، موجب كفر خواهد بود ، پناه بر خدا . و منظور ما در اينجا بيان حكم سخن گفتن به خودىخود و با قطع نظر از جهات و عوارض خارجى است كه بر آن وارد مىشود . و از آنچه ياد كرديم معلوم شد كه در دلالت اخبارى كه آن را واجب مىدانند مىتوان مناقشه نمود از جهت تأمّل در معنى إنصات ، چنانچه قرينه نباشد بر اينكه منظور از انصات سكوت است ، چنانكه قرينه در كلام دلالت كرد بر اينكه منظور از آن سكوت است در خبر صحيح معاوية بن وهب - كه پيشتر آورديم - كه فعل امير المؤمنين عليه السّلام را حكايت مىكرد .
چهارم : اينكه گفته : « و مىتوان از اشكال طاقتفرسا بودن جواب داد به اينكه در صورتى اين حكم لازم مىآيد كه جماعت خواندن ترك شود . . . » مردود است به اينكه قرائت قرآن به خواندن نماز منحصر نيست ، و بين مساجد و خانهها در تكليف مكلّف هنگام شنيدن قرائت قرآن تفاوتى نمىباشد ، و إقامهء جماعت در نمازهاى روزانه نزد شيعيان سنّت است نه واجب ، و وادار كردن قرآنخوانان در نمازهاى مستحبى و غير آنها به آهسته خواندن علاوه بر اينكه كارى طاقتفرساست ؛ هيچ كس آن را قائل نشده ، و واجب نمودن سكوت هنگام شنيدن قرائت در هر حال بدون شك طاقتفرسا مىشود ، و به آنچه بيان داشتيم حقيقت مطلب در اين مورد معلوم گشت و اينكه حق استحباب سكوت هنگام شنيدن قرائت مىباشد . و امّا گوش فرادادن نيز مستحب مؤكّد است و تقرير دليل آن مانند مسألهء سابق است هم از لحاظ اصل عملى و هم از جهت روايت ، به آن مراجعه و در آن تأمّل كن .
بلكه مىتوان گفت : بدين جهت به سكوت امر شده كه شنيدن حاصل آيد ، پس استماع ملازم سكوت مىباشد يا بهطور دائم و يا غالبا چنين است ، پس حكم به وجوب گوش فرادادن و
مكيال المكارم في فوائد دعاء للقائم ( ع ) ( مكيال المكارم در فوائد دعا براى حضرت قائم ( ع ) ) ( فارسى ) — صفحة 466
مساهمون: ميرزا محمد تقي الأصفهاني
ص٤٦٦