متاركهء آنان با مخالفان ] درحالىكه مردم هدايت شده باشند از [ نظر آنها ] غايب شود ؛ « 1 » علم او از آنان غايب نمىگردد ، و آداب او در دلهاى مؤمنين بر جاى مىماند ، پس آنها آداب او را به كار مىبندند . « 2 »
مىگويم : آداب جمع داب است ، و آن - چنانكه در كتاب « قاموس » آمده - شأن و عادت مىباشد ، بنابراين يا معنى عبارت آن است كه : ثبوت عادت و اوصاف پسنديدهء آن حضرت در دلهاى آنان سبب مىگردد كه به آنچه خوشايند آن جناب است عمل كنند - اگر لام براى تعليل باشد - و يا بدين معنى است كه : آداب آن حضرت در دلهاى مؤمنين ثبت گرديده ، و آنها اعمالى انجام مىدهند كه مانند آداب و اعمال شريف او است - كه در اين صورت لام به معنى باء خواهد بود - چنانكه در بعضى از روايات آمده و مؤمنين در زمان غيبت امام عصر - عجّل اللّه فرجه الشريف - كارهاى نيك را انجام مىدهند تا به آداب آن جناب درآيند ، و به صفات آن بزرگوار متّصف گردند ، پس لام - بنابراين معنى - براى غايت و نتيجه است . و هركدام از اين دو معنى باشد مطلب را ثابت مىكند اينكه ثبوت آداب و اخلاق آن حضرت در دل از صفات مؤمنين و لوازم ايمان است . و نيز شاهد بر آنچه گفتيم شدّت اهتمام پيغمبر و امامان عليهم السّلام در هر زمان به بيان صفات و ويژگىهاى خاص آن حضرت است كه او را حتى از امامان ديگر متمايز مىنمايد تا چه رسد به مردم ديگر ، چنانكه بر پژوهشگر پوشيده نيست ، و اين فقط بدين خاطر است كه شناخت صفات و ويژگىهاى آن جناب بر همهء مردم لازم است ، و جهت آن ظاهر است و آن انگيزههاى فراوان رياستطلبان بر ادعاى دروغين منصب آن جناب مىباشد ، و قوىترين دليل بر چيزى ، تحقق يافتن آن است ، بنابراين بر هر مؤمنى واجب است كه امام زمانش را با صفات خاص و آداب مخصوصش بشناسد تا با ادعاى شخص ملحدى كه لايق آن مقام منيع نيست به شبهه نيفتد ، و در دلش ترديدى راه نيابد .
و ما در اين كتاب آنچه كه براى خردمندان بسنده است در اينباره آوردهايم ، بر تو باد كه در بخشهاى كتاب ، يكبهيك دقّت كنى و خداوند به راه راست هدايت مىكند .
هامش
( 1 ) . در بعضى نسخهها : « فى حال هدنتهم » و در بعضى ديگر : « فى حال هدايتهم » آمده است . گرچه به نظر مىرسد نسخهء اول درست باشد ، ولى در ترجمه هر دو نسخه منظور گرديده است ( مترجم ) .
( 2 ) . كمال الدين ، 1 / 302 .