و امّا منظور از سختى حساب ، رسيدگى كامل و دقيق به آن است . چنانكه در البرهان به سند صحيحى از حضرت ابى عبد اللّه صادق عليه السّلام آمده كه به مردى فرمود : فلانى ! با برادر خود چه [ مشكل ] دارى ؟ عرض كرد : فدايت شوم حسابى با او داشتم كه حقّم را از او بهطوركامل رسيدگى كردم . امام ابو عبد اللّه صادق عليه السّلام فرمود : برايم بگو از گفتار خداوند كه :
وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ
آيا چنين مىپندارى كه مىترسند [ خداوند ] به آنها ستم كند و ظلم نمايد ! نه به خدا سوگند ! آنها از رسيدگى كامل و همهجانبه مىترسند . « 1 »
در كافى نيز به سند ديگرى مثل همين آمده ، و در آن هست : نه به خدا ! جز از رسيدگى كامل نترسيدند ، پس خداى - عزّ و جلّ - آن را سختى حساب ناميد ، و هركه حسابرسى كامل كند بد كرده است . « 2 »
از عياشى نيز مثل اين روايت شده است .
و معنى استقصاء ( - حسابرسى و رسيدگى كامل ) كه در تفسير اين آيهء شريفه آمده : در البرهان از عيّاشى است از هشام بن سالم كه حضرت ابى عبد اللّه صادق عليه السّلام دربارهء فرمودهء خداى تعالى :
وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ
فرمود : اينكه بدىهاى آنان شمارش شود ، و حسنات آنان به حساب نيايد ، و استقصاء همين است . « 3 »
مىگويم : اين حديث و امثال آن دلالت دارند بر اينكه اثر بعضى از گناهان منع از قبولى كارهاى نيك و حسنات است ، مانند احاديثى كه دربارهء عقوبت ترك نماز و خوددارى از پرداخت زكات ، و عقوق والدين وارد شده است و اين بههيچوجه ظلم نيست .
89 - رستگارى به عالىترين درجات شهدا
از آثار اين دعا نايل آمدن به عالىترين درجات شهدا در قيامت است ، چنانكه در منهج الرشاد از حضرت ابو الحسن موسى بن جعفر عليهما السلام ضمن حديثى آمده : از برترين درجهداران شهدا روز قيامت كسى است كه خدا و رسول او را در غياب يارى نموده ، و از خدا و رسول او دفاع كرده باشد .
مىگويم : وجه شاهد آوردن اين حديث آن است كه مكرر گفتهايم كه دعا براى تعجيل فرج حضرت قائم عليه السّلام و يارى كردن او ، يارى خدا و رسول او صلّى اللّه عليه و إله مىباشد .
هامش
( 1 ) . تفسير برهان : 2 / 289 .
( 2 ) . كافى : 2 / 100 .
( 3 ) . تفسير برهان : 2 / 289 .