كه مظلوم كشته شده پس براى ولىّ او سلطه قرار داديم پس در كشتن اسراف نكند . آمده كه فرمود : او قائم آل محمد عليهم السّلام است كه خروج مىكند ، و به خونخواهى حسين بن على عليهما السّلام مىكشد ، پس اگر اهل زمين را به قتل رساند اسراف نيست ، و فرمودهء خداى تعالى :
فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ ؛
براى او نيست كه كارى بكند كه اسراف باشد . سپس امام صادق عليه السّلام فرمود : به خدا قسم ذرارى و نوادگان كشندگان حسين عليه السّلام را به خاطر كار پدرانشان به قتل مىرساند . « 1 »
و در كتاب نور الانوار فاضل بروجردى است ، و در خبرى وارد است كه چون مردم ، آن حضرت را به بيرحمى و قتل نفس متهم سازند آن جناب از منبر بالا رود و يك تاى نعلين حضرت گلگون قباى دشت نينوا و يكهتاز عرصهء كربلا سيّد الشهداء - عليه آلاف التحية و الثناء و روحى له الفداء - را بيرون آورد و فرمايد : اگر همهء دشمنان را بكشم مقابل خون اين بند نعلين نخواهد بود .
و در خبر ديگر است كه مىفرمايد : اگر همهء اهل عالم را بكشم در عوض اين بند نعلين نمىشود .
و اما قسم دوم : با توجه به فرمودهء خداى تعالى :
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها ؛
« 2 » خداوند روح خلق را مىگيرد به هنگام مرگ آنان ، هيچ روحى از كالبد بدن بيرون نيايد جز به اذن خداوند متعال . و همانطوركه خداى قادر منتقم - جلّ شأنه - به اين دو قسم خونخواهى مىكند ، حضرت قائم عليه السّلام نيز براى جدّش حسين عليه السّلام به اين دو قسم خونخواهى مىنمايد ، البته به اعتبار ديگرى . زيرا كه كشندگان اجدادش عليهم السّلام و كسانى كه به كار آنها راضى بودهاند به قتل مىرساند و شيعيان و يارانش را نيز دستور مىدهد كه آنها را بكشند .
سوم : اينكه كسى كه خونخواه است ضعيف باشد ، و نتواند خونخواهى كند مگر با تظلّم و شكايت نزد سلطان و زمامدار مقتدرى كه حقّ او را از ظالمش بگيرد ، و اين نيز واضح است كه نوعى خونخواهى محسوب مىگردد .
چهارم : اينكه به خاطر ضعيف بودن نتواند خونخواهى كند مگر با كمك گرفتن از ديگرانى كه قدرتى دارند كه با يارى يكديگر اين كار را انجام دهند . به عبارت ديگر : كمك كردن در آمادگى وسائل خونخواهى نوعى از خونخواهى مىباشد .
و چون ما در اين زمان قدرت نداريم براى مولايمان حسين عليه السّلام خونخواهى كنيم جز به اين دو قسم اخير ، لازم است - به حكم وظيفهاى كه بر ما هست - به همين دو قسم مبادرت ورزيم . و اين
هامش
( 1 ) . كامل الزيارات : 63 .
( 2 ) . سوره زمر ، آيه 42 .