و شباهت به يوسف بن يعقوب : غيبت از خاصّ و عامّ و مخفى ماندن از برادران و مشكل شدن امر بر پدرش يعقوب ، با وجود نزديكى مسافت بين او و پدرش و خاندان و پيروانش .
و امّا شباهت به موسى : ترسيدن مدام و طولانى شدن غيبت و مخفى ماندن ولادت و خستگى شيعيانش پس از او - از اذيّتها و خوارىهاى فراوانى كه ديدند تا اينكه خداوند - عزّ و جلّ - اجازهء ظهورش داد و بر دشمن تأييد و يارىاش فرمود .
و شباهت به عيسى : اختلافات دربارهء او ، كه گروهى گفتند : متولد نشده و گروهى گفتند : مرده و عدّهاى پنداشتند : كشته و اعدام شده است .
و امّا شباهت به جدّش محمّد مصطفى صلّى اللّه عليه و إله : شمشير كشيدن و قيام با سلاح و كشتن دشمنان خدا و رسول و جبّارها و طاغوتها و او با شمشير و رعب يارى مىشود و هيچ پرچمى از او برنمىگردد و از جمله نشانههاى قيام او : خروج سفيانى از شام و خروج يمانى و صيحهء آسمانى در ماه رمضان و آوازدهندهء كه از سوى آسمان به نام او و پدرش ندا كند . « 1 »
4 - جمع كلمه بر توحيد و اسلام
در دعاى ندبه آمده است : « أين جامع الكلمة على التّقوى » ؛ كجاست آنكه سخنان را به تقوا جمع مىنمايد .
در كتاب المحجّه و غير آن از امير مؤمنان على عليه السّلام دربارهء آيهء :
لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ ؛
« 2 » براى آنكه او را بر همهء دين برترى بخشد ، آمده كه فرمود : تا جايى كه هيچ آبادى نماند مگر اينكه هر صبح و شام بانگ شهادت لا إله إلّا اللّه و محمّد رسول اللّه در آن بلند شود . « 3 »
و از ابن عبّاس ( همان كسى كه گفته : بيشترين مطالبى كه در تفسير گفتهام از امير مؤمنان عليه السّلام گرفتهام ) آمده است : اين آيه تحقق نمىپذيرد مگر وقتى كه يهودى و نصرانى و صاحب كيشى نماند ؛ مگر آنكه به حقّ ( يعنى اسلام ) گرويده شود ، تا اينكه گوسفند و گرگ ، گاو و شير ، انسان و مار ، از يكديگر در امان باشند ، و تا اينكه موش انبان را نجود و تا اينكه جزيه برداشته و صليب شكسته و خوك كشته شود و همان است فرمودهء خداوند متعال كه مىفرمايد :
لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ ؛
« 4 » براى آنكه او را بر همهء دين برترى بخشد هرچند كه مشركان خوشايندشان
هامش
( 1 ) . كمال الدين : 1 / 327 .
( 2 ) . سوره فتح ، آيه 28 .
( 3 ) . المحجّة : 86 .
( 4 ) . سوره توبه ، آيه 33 .