ولى اگر دقّت كنيم و تأمّل نمائيم تعجّب ما رفع مىشود ، زيرا اسلام عشق و علاقهى خاصّى به حسن سلوك مردم دارد ، اسلام مىخواهد مردم با يكديگر در نهايت صلح و صفا زندگى كنند ، اعتماد متقابل به يكديگر داشته باشند ، و در مسائل عمومى و مصالح اجتماعى با يكديگر همكارى كنند .
پرواضح است كه حلّ مشكلات زندگى جز از طريق صلح و صفا و ترك تهديد و اولتيماتوم امكان پذير نيست . و راه پيشرفت جامعه به انس و الفت و حسن معاشرت ، و ترك عداوت و كينه توزى نياز مبرم دارد .
از اين رهگذر اسلام دستور اكيد داده كه از هر چيزى كه موجب عداوت و دشمنى مىشود چشمپوشى شود ، و در مقابل از حيله و خدعهى ارباب مكر و فساد برحذر باشيم .
زندگى نبايد همهاش مسامحه و سهلانگارى باشد ، و نبايد همهاش متّه روى خشخاش گذاشته شود ، بلكه با دوستان و خويشان و همسايگان مسامحه شود ، كه در اينجاها چشمپوشى فضيلت است ، ولى در مواردى كه غضب مورد رضاى خدا و پيامبر است آنجا نيز از نيروى غضب استفاده شود .
جاحظ مىگويد : « امام محمد باقر عليه السّلام همه مصالح دنيا را در يك جمله خلاصه كرده است ، آنجا كه مىفرمايد :
( صلاح جميع المعايش و التّعاشر ملىء مكيال ، ثلثان فطنة ، و ثلث تغافل )
« اگر همهى مصالح زندگى و معاشرت انسانها را يك پيمانهى پر به
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١٦١