انتخاب مىكند ، و همه انسانها با اختلاف زياد در طرز تفكّر و آداب و رسوم و اديان ، در اين هدف همگام و همراهند و همگى به سوى ايجاد امنيّت ، آسايش ، آرامش و تندرستى گام مىسپارند .
ممكن است گفته شود كه پيوند آسايش و آرامش با امنيت و تندرستى و رفاه زندگى بديهى است كه نيازى به شرح و تفصيل ندارد ولى رابطه وفا و حيا و تدبير و حسن خلق با آزادى چيست ؟ و چگونه است كه امام عليه السّلام فرموده است : حريّت و آزادى همه آنها را در بردارد !
در پاسخ مىگوئيم : واژه « حريّت » گاهى به معناى رهائى از شهوات و هواهاى نفسانى به كار مىرود ، و گاهى به معناى رهائى از تقليد و دنبالهروى مىآيد ، و هنگامى به معناى رهائى از نيروى مهاجم و دشمن متجاوز استعمال مىشود ، حريّت به هر كدام از معانى سهگانه باشد ، از دست دادن آن مستلزم از دست دادن اراده و شخصيت است ، زيرا كسى كه اسير عواطف و تأثّرات روحى است و يا گرفتار پيروى قهرى از فرمان ديگرى است ، توان تدبير امور و عمل به پيمان و سلوك اخلاقى و به كار بستن اصول عفّت نفس ندارد و چارهاى جز تسليم و خضوع برايش وجود ندارد .
از اينجاست كه امام صادق عليه السّلام آزادى را ريشه همه فضائل اخلاقى ، و بردگى و بندگى را ريشه همه رذائل اخلاقى دانسته ، و عامل همه مشكلات فردى و اجتماعى را در آن جستجو مىكند .
به جرأت مىتوان گفت : اگر نسل جوان از راهنمائيهاى ارزنده
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 112
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١١٢