جستجويش برمىخيزد ، و كسى كه از چيزى به راستى بيمناك باشد از آن مىگريزد » .
هنگامى كه شما در مورد كسى داورى مىكنيد و مىگوئيد او اهل خير است و يا اهل شرّ است ، پرواضح است كه شما در اين داورى بر مجموعهاى از صفات برجسته انسانى و يا بر مجموعهاى از صفات نكوهيده اخلاقى تكيه نموده ، در مورد صاحب آن صفات داورى مىكنيد ، آيا ملاك داورى شما گفتار آن شخص است ؟ يا كردار او ؟ و يا تصميم و نيّت او ؟
اين تعبير امام صادق عليه السّلام كه فرمود : « هركس به چيزى اميد داشته باشد ، آن را جستجو مىكند » مىرساند كه اصالت از آن عمل است و فقط بايد كردار انسان ملاك داورى باشد .
جدّ بزرگوارش امير مؤمنان عليه السّلام نيز در اين رابطه تعبير لطيفى دارند كه شبيه تعبير امام ششم است ، آنجا كه مىفرمايد :
( يدّعى انّه يرجو اللّه ، كذب و العظيم ، ما باله لا تبيّن رجاؤه فى عمله ؟ ! كلّ من رجا ، عرف رجاؤه فى عمله ) ؛
« ادّعا مىكند كه اميد آمرزش از خداوند دارد ، به خداوند بزرگ سوگند ياد مىكنم كه دروغ مىگويد ، چرا آثار اميدوارى در كردارش ظاهر نمىشود ؟ ! هركسى كه چيزى را اميدوار باشد در اعمالش آشكار مىشود » .
اين تعبير صريح است در اينكه هركس چيزى را ادّعا كند كه در اعماق دلش به عنوان يك واقعيّت رسوخ دارد ، ولى آثار آن در رفتار و كردارش با چشم قابل رؤيت نباشد ، و با دست قابل
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 114
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١١٤