جنوب شرقى « 1 » تبريز و تا آنجا سيصد ميل راه است . پس لشكرى گرد كرد و روى به راه نهاد . فرمانرواى آن سامان « 2 » با سپاهى عظيم جنگ را ساخته بود اما نه در دشت بل در شهر بغداد « 3 » كه در روزگار باستان آن را بابل بزرگ « 4 » مىخواندند و رود فرات از ميانش مىگذرد . شاه چون به دو ميلى شهر رسيد شبى بخشى از باروى شهر فروريخت و بيم و هراسى عظيم در دل شهريان برانگيخت چنان كه هريك رو به گريز نهادند . امير نيز ناگزير از ريگزارهاى صحراى عربستان كه مساحت آن شانزده روز راه است گريخت و نخست از بغداد به دمشق و سپس از آنجا به حلب رفت و پس از چندى اقامت در آن شهر شاهزاده علاء الدوله « 5 » دختر خود را به وى داد و او را در آن محل مستقر كرد . شاه اسماعيل در بغداد « 6 » ماند و نواحى بغداد و سپس موصل و جزيره « 7 » را گرفت كه شهرى است بزرگ و رود دجله از ميان آن مىگذرد . اين را سرزمين بين النهرين نيز خوانند . شاه اسماعيل پس از اين كشورگشايى در سال 1503 م . [ 908 / 909 ه . ق . ] به تبريز بازگشت و به جهت پيروزى خويش جشن و سرور برپا كرد . در 1504 م . [ 909 / 910 ه . ق . ] هنگامى كه به تبريز بازگشت شنيد كه در طى اقامت خود در موصل و بغداد امير گيلان علم طغيان برافراشته است . ازاينرو در صدد انتقام برآمد و لشكرى گرد كرد و به جنگ او رفت .
گيلانشاه چون اين خبر بشنيد بىدرنگ فرستادگانى نزد شاه اسماعيل گسيل داشت
هامش
( 1 ) . بغداد در جنوب غربى تبريز است نه جنوب شرقى . - م .
( 2 ) . مراد خان .
( 3 ) . در متنBaldacكه گرى آن را در حاشيه بغداد دانسته و دربارهء آن چنين نوشته است : « بغداد در كنار دجله قرار دارد نه فرات اما چنين مىپندارند كه شهر جديد حله محل قديم بابل باستانى است » .
( 4 ) .Babylon the Great( 5 ) . در متنPrince Aladuliو الادولى نامى است كه اروپاييان به علاء الدوله دادهاند و مراد از علاء الدوله ، علاء الدوله نوادهء ناصر الدين محمد ذو القدر آخرين فرد از خاندان ذو القدر است . خاندان تركمانان ذو القدر در سدهء هشتم هجرى روى كار آمدند و بر قسمتى از نواحى شرقى آسياى صغير و حوزهء علياى رود فرات در ولايات مرعش ، البستان ، خرپوت ، آمد و اورفه حكومت مىكردند . - م .
( 6 ) . چنان كه پيش از اين گفتم مؤلف بغداد را بالداكBaldacمىخواند . - م .
( 7 ) . جزيرهء ابن عمر بر ساحل دجله ، ر . ك . : سفرنامهء بازرگان ونيزى ، فصل 4 [ جزيرهء ابن عمر يا باختصار جزيره ، نام شهرى است در جنوب شرقى تركيهء آسيايى كنونى ، در ولايت ماردين ، بر ساحل غربى دجله ، كنار مرز سوريه . به قول نويسندگان عرب به وسيلهء شخصى به نام حسن بن عمر بن خطاب تأسيس شد .
دايرة المعارف فارسى ] .