ما شاه اسماعيل كه پسر يكى از دختران اوزون حسن است اين سرزمينها را به نام خود خوانده است .
پارهاى نوشتههاى دقيق به دست من رسيده است كه در آنها سرگذشت و كارهاى اوزون حسن « 1 » يا مترادف آن حسن بيگ سابق الذكر و همچنين سرگذشت و كارهاى شاه اسماعيل را كه « صفوى » است روايت كردهاند . ازاينرو مناسب دانستم كه اين نوشتهها به دنبال سفرنامهء ماركو پولو و سفرنامهء مرد ارمنى منتشر شود . از اين گذشته موضوع همهء اين كتابها يكى است ، اگرچه در عين وحدت ، روايتها مختلف است . پس گمان مىكنم كه مايهء سرگرمى فراوان خوانندگان من خواهد بود .
چنان كه مىبينيم نخستين مؤلفى كه از زندگانى اوزون حسن سخن مىگويد جووان ماريا آنجوللو نام دارد كه چنان كه در تاريخ خود مىنويسد مصطفى فرزند سلطان محمد دوم ، « ترك بزرگ » را خدمت كرده و در محاربات ترك بزرگ « 2 » با لشكر اوزون حسن كه در كنار رود فرات روى داد شركت داشته است .
نام دومين مؤلف دانسته نيست اما پيداست كه مردى بوده است تيزهوش و خردمند كه در ضمن كسب و كار خويش سراسر ايران را گشته است . « 3 »
بر آثار اين دو مؤلف دو سفرنامهء ديگر افزودهايم ، يكى به خامهء جناب جوزافا باربارو ، ديگرى به قلم جناب آمبروزيو كنتارينى . هر دو از سروران ونيزيند كه دربارهء يك موضوع كتاب نوشتهاند .
پس اكنون دربارهء اوضاع و احوال ايران در روزگار اخير تاريخى بدست داريم كه اگر يكپارچه و متصل نباشد دستكم پرنقص نيست .
آرزومندم كه طالع مدد مىكرد و مىتوانستم سفرنامهء جناب كاترينو زنو « 4 » شواليه را بدستآورم كه نخستين سفير ما بود كه به كشور اوزون حسن فرستاده شد .
هامش
( 1 ) .Ussun Cassano( 2 ) . اين نبرد در نزديك ملطيه در نقطهاى نرسيده به رود فرات در مدخل درهء گرگرGerger( الجياElegia) درگرفت . اكنون اثرى از اين جزيرهها باقى نيست . شايد با توجه به فصل سال بتوان گفت كه آنها چيزى جز كرانماسههاى رودخانه نبوده است .
( 3 ) . مراد از « دومين مؤلف » بازرگان ونيزى است كه ترجمهء سفرنامهاش پس از سفرنامهء آنجوللو ، خواهد آمد . - م .
( 4 ) .Caterino Zeno