گرما و علفچينى كليهى اشخاص ، از شاه گرفته تا به پايين ، شهرها را ترك مىكنند و براى مدت معينى به دشت و هامون مىروند و اردوگاههاى تفريحى خود را برپا مىكنند . در اين فصل اشخاص متظاهر جرات نمىكنند خود را در شهرها نشان بدهند . اين عادت به قدرى ريشهدار است كه در هر زمان خواه جنگ يا صلح پادشاه ، شاهزادگان ، درباريان ، قشون و بيشتر مردم در زير چادرها به سر مىبرند و تا موقعى كه اين مهاجرت موقتى ادامه دارد همه روزه بر تعداد اردوگاهها اضافه مىشود و فقط هنگامى كه بزرگان شروع به بازگشت به خانههايشان مىكنند تعداد اردوگاهها رو به كاهش مىگذارد . در اردوگاهى كه همه ساله در سلطانيه بر پا مىشود بعضى اوقات تعداد افراد به 000 ، 150 نفر مىرسد . تعداد اسبها هم حداقل به همين اندازه است كه متجاوز از سه ماه را منحصرا از علفى كه در اين دشت وسيع به دست مىآيد تغذيه مىكنند .
منظرهى اردوگاههاى زمان صلح يا جنگ قبل از آنكه روش اروپايى پذيرفته شود تقريبا يك شكل بود اما از آن پس تا آنجا كه ممكن بوده ، اصول اروپايى را در اين زمينه رعايت نمودهاند ، چادرها را تا اندازهاى با نظم و ترتيب برپا مىنمايند .
با اين حال از آنجا كه به ندرت قواى منظم در اردوگاهها تنها هستند اين وضع موجب عجيبترين گردهمآيى مىشود . اختلاف بين نظمى كه بر قواى منظم حكمفرما است با بىترتيبى قواى غيرمنظم وضع خاصى به وجود مىآورد كه در تمام دنيا نظير آن را نمىتوان يافت . از اينرو با توجه به اينكه تغيير رويهى زندگى كه از دورههاى گذشته به جا مانده ، ممكن نيست ، براى اينكه تا اندازهاى رفع اين نقيصه شده باشد قواى منظم را در يك انتهاى اردوگاه و قواى غيرمنظم را در انتهاى ديگر قرار مىدهند .
اينك اردوگاهها را از دو جنبه كه اردوگاههاى جنگى و اردوگاههاى تفريحى باشد مورد مطالعه قرار مىدهيم : در مورد اردوگاههاى جنگى كه موقعيت آن تقريبا هميشه تابع كيفيات زمانى و مكانى مىباشد چون ترس از دشمن مانع مىشود
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 299
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٢٩٩