بندرهاى ميان « عدن » و « عيذاب » گويد :
فنقا مشاتيرى فصهريجى دسا * فخراب باضع و هى كالمعمورة « 1 »
باطرقان
[ ط ] ديهى از اصفهان كه بيشتر مردمش بافندهاند . بدان نسبت دارد : گروهى مانند ابو بكر عبد الواحد پسر احمد پسر محمد پسر عبد اللّه پسر عباس باطرقانى . در قرائت پيشگام بود حديث نيز روايت مىكرد . او به هنگام آشوب خراسانيان در اصفهان كه به روزگار مسعود پسر محمود سبكتكين به سال 421 رخداد همراه با بزرگانى دگر كشته شد .
باطرنجى
[ ط ر جا ] ديهى در نزديكى قفص [ - كوچ كپچ ] از [ 472 ] بخشهاى بغداد است ، كه ابو نواس آن را در شعر ياد مىكند :
و باطرنجى فالقفص ثمّ الى * قطربّل مرجعى و منقلبى « 2 »
دنبالهء اين بيتها در « قفص » ياد خواهد شد .
باعث
[ ع ] جفر باعث ، در سرزمين بكر پسر وايل است و به باعث پسر حنظله پسر هانى شيبانى نسبت دارد .
باعجه
[ ج ] كه آن را « باعجة القردان » نيز گويند . جايگاهى مشهور است .
( 5 )
باعذرا
[ ع ] با ذال نقطهدار . ديهى از موصل است .
باعربايا
[ ع ] با باى تك نقطه و ياء دو نقطه زير در ميان دو الف . نام شهرى در كارگزارى حلب ، از « افاميه » .
باعربايا :
نيز ديهى در موصل است .
باعشيقا
[ ع قا ] با شين نقطهدار و الف كوتاه پايانين . ديهى در موصل ، كه شهركى از بخشهاى نينوا در خاور دجله است .
رودى روان ، باغهايش را سيراب مىكند و چند آسياب را مىچرخاند و از ميان شهر مىگذرد . بيشتر درختهايش زيتون و نخل و نارنج است . دار الاماره و بازارى بزرگ و چند گرمابه و قيساريه ( قيصريه ) پارچهفروشان و مسجد جامع زيبا ، با مناره دارد . گور پير پارسا ابو محمد رازانى در آن است . سه يا چهار فرسنگ از موصل دور است ، بيشتر مردمانش نصارايند . چسبيده به آن نيز ديهى بزرگ داراى بازارها و بستانها است .
باعقوبا
[ ع ] ابو سعد [ سمعانى ] و همچنين خطيب گويند : ديهى است در بالاى نهروان است . گويد گمان دارم كه جائى جز « بعقوبا » باشد كه در ده فرسنگى بغداد است ، و اگر همان باشد پس الف افزوده شده است .
بدان نسبت دارد : ابو هشام باعقوبى ، كه از عبد اللّه پسر داود خريبى روايت دارد .
باعيناثا
« 3 » [ ع ] با ياى دو نقطه پايين و ثاى سه نقطه . ديهى بزرگ ، مانند شهر ، در بالاى جزيرهء ابن عمر است . رودى بزرگ دارد كه به دجله ريزد ، با باغهاى بسيار . از شهرهاى زيبا همانند دمشق است . ابو تمام آن را در اين شعر ياد مىكند .
[ 473 ] .
لو لا اعتمادك كنت ذامندوحة * عن برقعيد و ارض باعيناثا « 4 »
هامش
21 - 24 ) آورده است . دو كتاب او « روضة الازهار » و « الزهر الباسم » در كشف الظنون ديده مىشود . ياقوت در اين كتاب نزديك ده مورد از شعرهاى او كه دربارهء شهرها سروده مانند قصيدهء بالا آورده است .
( 1 ) . . . . پس ويرانههاى « باضع » است كه آبادى به شمار است .
( 2 ) . « باطرنجا » و « قفص » تا « قطربّل » رفت و آمد من است اين شعر در چ ع 4 : 151 : 1 نيز ديده مىشود .
( 3 ) . باسانفا ( لسترنج : 101 ، 107 ) .
( 4 ) . اگر به خاطر تو نبود من « برقعيد » و سرزمين « باعيناثا » را رها كرده بودم . اين شعر در چ ع 4 : 24 : 23 نيز آمده است .