را - به هنگامى كه مرا بخواند - اجابت مىكنم . پس [ آنان ] بايد فرمان مرا گردن نهند و به من ايمان آورند ، باشد كه راه يابند . » « 1 » از كنار هم نهادن دو آيه نتيجه مىگيريم كه خداوند دعاى كسانى را كه [ كلامش را ] شنيده و اطاعت كنند ، اجابت مىكند . همين معنا از سخن خداوند به موسى و هارون استفاده مىشود : « فرمود : دعاى هر دوى شما پذيرفته شد . پس ايستادگى كنيد و از راه كسانى كه نمىدانند پيروى نكنيد . » « 2 » آيه اخير به اين حقيقت اشاره مىكند كه اگر در راه دانايان پايدار نباشند ، دعايشان اجابت نمىشود . در شرح نامه 31 درباره دعا سخن گفته شد . نكته پايانى در اين بخش اينكه « برترين دعا ترك گناه است . » « 3 »
2 - ( و من اعطي التّوبة لم يحرم القبول ) از يك سو ، خداوند سبحان در انسان ميلهايى قرار داده كه او را به سوى گناه مىكشاند و از سوى ديگر ، انسان نمىتواند در همه حالتها بر خود مسلط باشد . ازاينرو حكمت و عدالت خدا اقتضا مىكند در توبه را براى بندگان گنهكار خويش بگشايد . هرگاه فرمان او را پذيرفته و توبه كنند از فضل او برخوردار مىگردند ، ولى اگر بر گناه پافشارى نمايند حجت بر آنان تمام و سزاوار عذاب خواهند شد . خداى سبحان مىفرمايد : « پس به آنان [ توفيق ] توبه داد ، تا توبه كنند . » « 4 » به عبارت
هامش
( 1 ) .وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَبقره / 2 : 186 .
( 2 ) .قالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُما فَاسْتَقِيما وَ لا تَتَّبِعانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَيونس / 10 : 89 .
( 3 ) . تاريخ دمشق ، ج 38 ، ص 227 .
( 4 ) .ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواتوبه / 9 : 118 .