اسباب را به خداوند بازمىگرداند ؛ از جمله « و همه چيز را آفريد و هر چيزى را در جايگاه خويش نهاد » « 1 » و « ما هر چيزى را در جايگاه خويش آفريديم . » « 2 » اين به آن معنى است كه همه رخدادها بر پايه قوانينى فراگير انجام مىگردد و قرآن ، اصل تكامل را پذيرفته است : « اين سنت خداوند درباره گذشتگان است و سنت خداوند تغيير نخواهد كرد . » « 3 » امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « خداوند نمىخواهد كه رخدادها را بدون اسباب طبيعى خويش پديد آورد . » « 4 »
اسلام به يادگيرى دانش از هر راهى فراخوانده است ، هرچند در چين باشد « 5 » و فرمان داده كه در مسائل علمى به كارشناسان مراجعه شود . . .
مىگويند روزى كسى از عالمى پرسيد : آيا تعداد نانهايى كه در تنور پخته مىشود در قرآن آمده است وى پاسخ داد : آرى و بىدرنگ به رييس نانواها تماس گرفت و از او پرسيد و پاسخ را به پرسشگر گفت . فرد پرسشگر اعتراض كرد كه اين پاسخ قرآن نيست و آن عالم براى او اين را خواند : « پس اگر نمىدانيد ، از كسانى كه مىدانند بپرسيد . » « 6 »
هامش
( 1 ) .وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراًفرقان / 25 : 2 .
( 2 ) .إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍقمر / 54 : 49 .
( 3 ) .سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًااحزاب / 33 : 62 .
( 4 ) . « أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها » مستدرك سفينة البحار : 4 / 424 .
( 5 ) . اشاره به روايت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله : « اطلبوا العلم و لو بالصّين » كنز العمال : 10 / 138 ، ح 28697 ؛ فيض القدير : 1 / 168 ، 1110 ؛ وسائل الشيعة : 27 / 27 .
( 6 ) .فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَنحل / 16 : 43 .