آيا تو در نفس خودت چنين چيزى را درك نكردهاى ؟ فرمود : سپس از طرف خدا است كه هرطور بخواهد نقطهاى بدل زند ( نقطهء ) كفر باشد يا ( نقطهء ) ايمان . مانند همين خبر از محمد بن أبى عمير حديث شده است .
شرح
- مجلسى ( ره ) گويد : مقصود از قلب ( و دل ) در اينجا همان نفس ناطقهء انسانى است كه محل ايمان و كفر است نه آن عضو ( گوشتى ) صنوبرى كه در طرف چپ سينه است ، و جهت اين كه بنفس ناطقه قلب گفتهاند براى انقلاب و تغيير پيدا كردن حالات او است ، يا براى اينست كه تعلق نفس انسانى در اول بروح حيوانى است و آن بخاطر لطيفى است كه از قلب برخيزد . و مقصود از ساعت ( كه فرمود : ساعتى از شب و روز بر دل بگذرد . . . ) همان ساعت غفلت از حق تعالى و مشغول بودن بما سواى اوست يعنى در آن ساعت به ياد هيچ يك از ايمان و كفر نيست ، يا در حالى است كه حكم بكفرش نتوان كرد و توجه بعالم قدس و حق نيز ندارد ، و در معناى « نكتة » گويد : در نهاية گفته است : نكته يعنى اثر كمى مانند چركى روى آينه و شمشير و مانند آن دو ، و در قاموس گويد : « نكت » : آنست كه با چوب يا چيز ديگرى به زمين بزنى كه آن اثرى بجا بگذارد ، و « نكتة » به معناى نقطه است و شبيه بچركى است كه در آئينه باشد . و مقصود از اينكه نكته از جانب خدا است باعتبار توفيق و نبودن آن از جانب خدا است كه هر دوى آنها نيز از اختيار كردن خوب و بد خود بنده است .
2 -
ابو بصير گويد : شنيدم كه حضرت باقر عليه السّلام فرمود : گاهى دل در آن ( هيچ يك ) از ايمان و كفر نيست ، مانند يك قطعهء گوشت ، آيا هيچ يك از شما اين را ( كه گفتم ) نيافته ( و درك نكرده است ؟ ) .
3 -
حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام فرمود : خداوند دلهاى مؤمنان را پيچيده و بسته بايمان آفريده ( يعنى مانند نامهء لوله كرده و خانهء بسته كه جز نويسنده نامه و صاحب خانه كسى ندادند چه در آن است ) و هنگامى كه بخواهد آنچه در آنست بدرخشد بباران حكمت آبياريش كند ، و بذر علم در آن بكارد ، و زارع و سرپرست آن پروردگار جهانيان است .
شرح
- مجلسى ( ره ) گويد : اين كه حضرت تعبير به پيچيدگى و بستگى دل فرمود اشاره بسهو