اين ماليات تنها شامل حال مالكانى مىشد ، كه رمهء آنها از بيش از 100 دام تشكيل شده بوده در اين صورت يك درصد از دامها به دولت تعلق داشت . مالكانى كه رمههاى كوچكتر داشتند ، از پرداخت ماليات معاف بودند « 1 » .
علاوه بر اين ماليات بر مستغلات ( قلان ) « 2 » و ماليات بر درآمد ( تمغا و يا ، باج ) براى ساكنان شهرها و كسبه « 3 » وضع شده بود ، كه در آغاز عبارت بود از 1 دينار در برابر هر 240 دينار و بعدها از 1 دينار در برابر هر 120 دينار و بالاخره در چين « 4 » و ايران جزيه متداول بود ، كه از 500 ( براى ثروتمندان ) تا 1 دينار ( براى فقرا ) « 5 » مىرسيد ، و حد متوسط ساليانه براى هر 10 نفر 70 دينار از اين راه به خزانهء دولت تسليم مىگرديد « 6 » .
اما به زودى اين ميزان ماليات به سبب مواجب سپاهيان در لشكركشىهاى هلاكو به مغرب و نيز مخارج پست ديگر كافى نبود « 7 » . جزيه به مبلغ 10 دينار براى ثروتمندان بسيار كم بود ، و مقدار ماليات دام نيز با اوضاع آن روز تناسبى نداشت . به اين سبب به پيشنهاد ارغون حداكثر ميزان جزيه 500 دينار شد « 8 » ، و اين مقدار بود كه مىتوانست تكافوى مخارج دولت را بكند .
عصر ايلخانان : مأموران مالياتى
برجستهترين مأموران مالياتى در ايالات نايبها بودند ، كه تحتنظر صاحب ديوان و يا وزير ممالك در كنار حكام انجام وظيفه مىكردند . كرارا تصور رفته است ، كه در قلمرو ايلخانان دريافت ماليات را در اذاء پرداخت وجه معينى به افراد واگذار -
هامش
( 1 ) - جوينى ج 3 : 31 ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 314 .
( 2 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 341 ، حاشيهءe.
( 3 ) - رشيد الدين / وين 223 ر ؛Barthold , Ani . 153 f .( 4 ) -Bar Hebraeus 489؛ ابو الفرج 459 .
( 5 ) - جوينى ج 3 : 31 .
( 6 ) - جوينى ج 2 : 256 ، - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 313 ص ب ، 341 .
( 7 ) - جوينى ج 3 : 30 .
( 8 ) - جوينى ج 2 : 261 .