بزرگان قوم در اينگونه موارد خود را موظف مىدانستند ، كه در برابر مردم موجبى براى انتخابى كه شده است ، ذكر كنند و به اين ترتيب جنبهء غرضورزى و تصادف را در تصميم خود روپوشى نمايند . بزرگان در اين توضيحات گاهگاه پا از استعمال عبارات معمولى - هوش سرشار و غيره « 1 » - فراتر مىنهادند ، و مدعى مىشدند ، كه مثلا انتخاب - شده قوانين چنگيز خان يعنى ياسا را به خوبى مىشناسد « 2 » . اينگونه توضيحات در واقع هيچگونه ارزشى نداشت ، بهخصوص در سال 650 ه . ق . كه بزرگان قوم سرگرم دفاع از انتخاب منكو به جاى اعقاب اوكتاى بودند ، با فصاحت و بلاغت چنين توضيحاتى را بيان مىكردند . ما نمىخواهيم در ذكاوت منكو ترديد كنيم ، اما علت اصلى اين انتخاب را بايد در شرايط دشوار و پيچيدهاى جستجو كرد . باتو ، كه او را بهعنوان مسنترين مرد خاندان انتخاب كرده بودند ، قاآنى را رد كرد و قوريلتاى را متوجه منكو ساخت « 3 » . اين توضيح باتو اتفاقى نبود ، بلكه قبلا آن را پيشبينى كرده بودند .
منكو در يك جلسهء مباحثه اينطور استدلال كرده بود ، كه توراكينا خاتون نيز به نفع پسرش دستورات اوكتاى را زير پا نهاده است ، و نتيجه گرفته بود ، كه در آن موقع بايد ميراث « طبق حقوق مغول » به جوانترين پسر برسد « 4 » . توطئهاى كه برعليه منكو صورت گرفت ، نشان داد كه عموم بزرگان بههيچوجه با اين نتيجهگيرى موافق نبودند ، و لذا طرفداران منكو در آن موقع به دفاع از انتخاب ولىنعمت خود پرداختند . قيدو نوادهء اوكتاى نيز در سال 1260 م . در برابر قوبيلاى دست به مبارزهء مسلحانه زد « 5 » تا ميراث خود را بازيابد . پس از اين مبارزه ميراث قاآنى ديگر در خانوادهء جوانترين
هامش
( 1 ) - از جمله در هنگام انتخاب اباقا :Bar Hebraeus 514( 2 ) - ر ك : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 589 ص ب .
( 3 ) - در انتخاب مقدماتى نيز باتو به نفع منكو رأى داده بود : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 277 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 54 ص ب . - ر ك : جوينى ج 3 : 8 . - ر ك :Barthold in EI , I 710( 4 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 276 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 54 ص ب .
( 5 ) - وصاف / هامر ج 1 : 133 .