بشناسند ، و نيز انتخاب . چنگيز خان سومين پسر خود اوكتاى را در سال 624 ه . ق .
به جانشينى خود برگزيد « 1 » ، و به پسران ديگر خود دستور داد ، كه با خان آينده متحد باشند « 2 » . هلاكو در سال 661 ه . ق . اباقا بزرگترين فرزندش را وارث تخت سلطنت كرد « 3 » و غازان برادرش الجايتو را در سال 669 ه . ق . به جانشينى برگزيد « 4 » . اين سه تن اخير چون در كار فرمانروائى معارضى نداشتند ، بىاشكال زمام امور را بدست گرفتند .
حتى در مواردى كه نتيجه قبلا معين بود ، قوريلتاى تشكيل مىشد « 5 » . منظور از اين كار ظاهرا حفظ تشريفاتى بود ، كه براى انتخاب خان پيشبينى گرديده بود « 6 » .
شاهزادهاى كه نامزد خانى بود ، در آغاز از پذيرفتن اين منصب سر بازمىزد ، و اين كار طبق آداب و رسوم متداول انجام مىشد « 7 » ، بىآنكه بتوان مخالفت او را جدى گرفت .
رؤساى قبايل مغول و صاحبمنصبان متنفذ دولت حق انتخاب داشتند . در مورد شركت در انتخابات - بىآنكه رسما تكليف شده باشد - نظر خود افراد دخالت داشته است .
زنان نيز در مراسم انتخابات شركت داشتند ، همچون انتخابات سالهاى 681 « 8 » ، 683 « 9 » ، 649 « 10 » ، 736 « 11 » ه . ق . اما تصور مىرود ، كه نظر آنان چندان اهميت نداشته است . انبوه مغولان و رعاياى ديگر و نيز فرستادگان كشورهاى خارجى و شاهان دستنشانده بهعنوان تماشاچى در مراسم انتخابات شركت مىكردند « 12 » .
هامش
( 1 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 218 ؛ ابو الفرج 395 ، 427 ؛ ميرخواند / يوبرت 172 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 43 ؛Huth II 28 f . ; Haytonus 289( 2 ) - جوينى ج 3 : 27 .
( 3 ) - خواندمير ج 3 : 37 .
( 4 ) - رشيد الدين / وين 276 چ ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 10 ؛ وصاف / بمبئى 467 ؛ كاشانى 8 ر ، 10 ر ؛ مفضل ج 3 : 93 ؛ ميرخواند ج 5 : 125 ؛ خواندمير ج 3 : 54 .
( 5 ) - 1229 م : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 15 ص ب ؛ ابو الفرج 428 ؛J . P . Carpini / Wyngaert 69؛ 1246 م : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 242 ص ب ؛ ابو الفرج 448 ؛ ميرخواند ج 5 : 53 .
( 6 ) - پيش از چنگيز نيز خان از طرف افراد قبيله تعيين مىشد :Haenisch 49( 7 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 244 ؛Bar Hebraeus 481( 8 ) - رشيد الدين / وين 228 ر .
( 9 ) - ميرخواند ج 5 : 102 .
( 10 ) - ميرخواند ج 5 : 112 .
( 11 ) - ميرخواند ج 5 : 159 .
( 12 ) - تعداد 3000 نفر كهBenedikt v . Polen / Wyngaert 139روايت مىكند ، بىشك مبالغهآميز است .