( 1 ) امام كاظم ( ع ) ضمن خبر مفصلى چنين فرموده است كه جهنم را درهيى به نام سقر ( در بعضى از نسخهها سعير ) است كه از هنگامى كه خدايش آفريده هيچ بازدمى نداشته است و اگر خداوند اجازه دهد و از آن روزنهيى به اندازهء لانهء مار گشوده شود ، هر چه را كه بر روى زمين است خواهد سوزاند و دوزخيان همگان از گرما و بوى گند و كثافت اين دره ، به يك ديگر پناه مىبرند و مىگريزند و در آن كوهى است كه همهء گرفتاران در آن دره از گرما و بوى گند و كثافت آن و آنچه كه خداوند در آن براى اهلش فراهم آورده است به يك ديگر پناه مىبرند و در آن كوه ، درهء ژرفى است كه همهء گرفتاران در آن كوه ، از گرما و گند و كثافت آن و آنچه براى اهلش فراهم شده است به يك ديگر پناه مىبرند و در آن درهء ژرف ، چاهى است به همان صفت كه همگان از آن مىگريزند . در آن چاه ، مارى است كه همهء گرفتاران در آن چاه از خطر آن مار و زهرى كه خداوند در نيشهاى او نهاده است مىگريزند . در شكم آن مار هفت صندوق است كه در آنها پنج تن از امتهاى گذشته و دو تن از اين امت قرار دارند . راوى مىگويد : به امام كاظم ( ع ) گفتم : فدايت گردم ، آن پنج تن و دو تن چه كسانى هستند ؟
فرمود : آن پنج تن عبارتند از قابيل كه برادرش هابيل را كشت و نمرود كه با ابراهيم ( ع ) در مورد خداوند ستيزهگرى كرد و گفت : من هم مىتوانم كسانى را زنده كنم و كسانى را بميرانم . و فرعونى كه گفت من پروردگار بلند مرتبهء شمايم ، و آن مرد يهودى كه يهوديان را به اين آيين واداشت و بولس مسيحى كه مسيحيان را به آيين تثليث واداشت و از اين امت هم دو اعرابى هستند . « 1 »
( 2 ) امام باقر ( ع ) فرمودهاند : چون آيهء 23 سورهء هشتاد و نهم ( و الفجر ) كه مىفرمايد :
« و آن روز جهنم را پديد آورند و همان روز آدمى متذكر كار خود گردد و آن تذكر را براى او چه سودى ؟ » نازل شد ، از پيامبر ( ص ) در بارهء آن پرسيدند . فرمودند :
روح الامين به من خبر داده است كه خدايى كه غير از او خدايى نيست چون همگان را در صحراى قيامت جمع فرمايد ، جهنم را مىآورند و آن را هزار لگام است و هر لگامى را صد هزار فرشته از فرشتگان غضب در دست دارند و دوزخ را هياهو و سختى و دم و بازدمى است كه از آن شرر بيرون مىزند و اگر خداوند خلق را براى حساب با بودن دوزخ نگهدارد ، همگان نابود مىشوند ، ولى از جهنم ظلمتى بيرون
هامش
( 1 ) . به نقل از خصال صدوق ، ج 2 ، ص 34 ، در بحار الانوار ، ج 8 ، ص 311 ، آمده است . م .