( 1 ) خويشاوندى را گسيختهايم و امور ناشناخته را آوردهايم فردا پگاه از ميان بردار و ابو جهل خود كشته شد و خداوند متعال در مورد او اين آيه را نازل فرمود .
إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ
« اگر فتح مىخواستيد پس بتحقيق آمد شما را فتح » « بخشى از آيهء 20 سورهء هشتم » تا آخر آيه . اين روايت از زهرى هم نقل شده است .
انس بن مالك مىگويد ابو جهل مىگفت « پروردگارا اگر اين همان حقى است كه از جانب تست ، بر ما از آسمان سنگ ببار و يا بياور براى ما عذابى دردناك » و در پاسخ او اين آيه نازل شد .
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ ما كانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
« و خدا ايشان را در حالى كه تو ميانشان باشى عذاب نمىكند و نباشد خدا عذاب كنندهء ايشان و ايشان استغفار مىكنند » آيهء 24 سورهء 8 . اين مطلب را بخارى هم در صحيح خود آورده است .
از ابن عباس هم روايت است كه در تفسير آيه
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ ما كانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
مىگفته است منظور اين است كه خداوند هيچ قومى را در اين جهان شكنجه و عذاب نكرده است در حالى كه پيامبر ايشان ميانشان باشد مگر اينكه پيامبرشان بيرون ببرد ، و منظور تتمهء آيه هم اين است كه چه بسا افرادى از ايشان به تقدير الهى مسلمان و مؤمن شوند كه بهترين استغفار است ، بعلاوه در آيهء ديگرى خطاب به كافران فرموده است .
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ
« خداوند گروندگان را بر آنچه كه شما برآنيد رها نمىكند تا جدا سازد پليد را از پاكيزه » آيهء 174 سورهء سوم . بنابر اين حساب سعادتمندان و بدبختان جدا است و در آيهء ديگرى مىفرمايد
وَ ما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ
« و چيست ايشان را كه خداوند عذابشان نكند » بخشى از آيهء 35 سورهء هشتم . بدين جهت بود كه در بدر ايشان را با چشاندن تيزى شمشير عذاب فرمود .
ابو موسى روايت مىكند كه پيامبر مىفرمود هر گاه خداوند بخواهد به ملّتى از بندگان خود مهر ورزد پيامبر ايشان را پيش از ايشان مىميراند و آن پيامبر