حالى كه بعد از فتحهء متّصلى باشند ( ادامه دارد ) .
969
ان حرّك التّالي و ان سكّنّ كفّ * اعلال غير اللّاام و هي لا يكفّ
شرطيه ، فعل شرط ماضى مجهول ، نايب فاعل جواب شرط محذوف است ، عاطفه ، شرطيه ، ماضى مجهول فعل شرط و فاعل ، جواب شرط ماضى و فاعل ، مفعول ، مضاف اليه ، مضاف اليه ، عاطفه ، مبتدا ، مضارع مجهول منفى ( ادامه دارد ) .
اگر متحرك باشد حرف بعد از واو و ياء ( مانند بيع و باع ، قول و قال ) و اگر ساكن باشد حرف بعد از واو و ياء ، جلوگيرى مىكند اعلال آن دو حرف را در غير لام الفعل كلمه ( مانند بيان و طويل ) ولى حرف واو و ياء كه لام الفعل باشند ، جلوگيرى نمىشوند از اعلال ( ادامه دارد ) .
970
اعلالها بساكن غير الف * او ياء التّشديد فيها قد الف
مضاف و مضاف اليه نايب فاعل يكفّ در بيت قبل . جمله خبر مبتدا ، متعلق به يكفّ ، صفت ساكن ، مضاف اليه ، عطف به الف ، مبتدا ، متعلق به مابعد ، حرف تحقيق ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله خبر و جملهء مبتدا صفت ياء .
( جلوگيرى نمىشود ) اعلال آن ( به الف ) ، به خاطر حرف ساكنى كه غير از الف و يا حرف ياء ( مشدّده يعنى يائى كه ) تشديد در آن معهود است ( مانند يخشيون و يخشون ) كه الف اعلالى به التقاء ساكنين محذوف است ) .
971
و صحّ عين فعل و فعلا * ذا افعل كاغيد و احولا
استيناف ، فعل ، فاعل ، مضاف اليه ، عطف به فعل و الف اطلاق ، حال براى معطوف ، مضاف اليه ، خبر مبتداى محذوف ، عطف به مجرور و الف اطلاق .
و صحيح مانده است عين الفعل ( مصدر بر وزن ) فعل و ( ماضى بر وزن ) فعل در حالى