مواضع امالهء فتحه
1 - قبل از الف
2 - قبل از راء مكسور كه در آخر كلمه هست ، در صورتى كه حرف مفتوح ، ياء نباشد و يا ميان آن دو فاصله نشده باشد ، مانند للايسر .
3 - قبل از هاء تأنيث در حال وقف ، مانند رحمة .
فصل : تصريف
915
حرف و شبهه من الصّرف برىّ * و ما سواهما بتصريف حريّ
مبتدا ، مضاف و مضاف اليه عطف به مبتدا ، متعلق به برى ، خبر ، عطف ، موصول مبتدا ، مضاف و مضاف اليه ظرف متعلق به محذوف صله ، متعلق به حرى ، خبر .
حرف و شبه حرف ( يعنى مبنى ) ، از تصريف سالمند و آن لفظى كه غير آن دو است ، به تصريف شايسته است .
916
و ليس ادنى من ثلاثىّ يرى * قابل تصريف سوى ما غيّرا
عطف و يا استيناف ، ماضى ناقص ، اسم ، متعلق به ادنى ، مضارع مجهول و نايب فاعل جمله خبر ليس ، مفعول دوم يرى ، مضاف اليه ، ادات استثناء ، نكره موصوفه و يا موصول مضاف اليه ، ماضى مجهول و نايب فاعل و الف اطلاق جمله صفت ما و يا صلهء آن .
كلمهء كمتر از ثلاثى ديده نمىشود قابل تصريف ، غير از آن كلمهاى كه تغيير داده شده باشد .
917
و منتهى اسم خمس ان تجرّدا * و ان يزد فيه فما سبعا عدا
عطف يا استيناف ، مبتدا ، مضاف اليه ، خبر ، شرطيه ، فعل و فاعل و الف اطلاق فعل شرط و