امر و فاعل و مفعول جمله خبر ( فاء در اينجا به خاطر شباهت موصول - يعنى مبتدا - به شرط داخل شده است ) ، حال براى مفعول ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، خبر ، مضاف اليه ، مضاف اليه .
و آنچه كه غير از الّذى و خبرش است ، وسط ( الذى و خبرش ) قرار بده آن را در حالى كه صلهء الذى است ، و ضمير عايد صله جانشين ( اسمى كه خبر الذى است يعنى ) عطاكنندهء تكمله ( يعنى خبر ) است .
719
نحو الّذي ضربته زيد فذا * ضربت زيدا كان فادر الماخذا
خبر مبتداى محذوف ، موصول مبتدا ، فعل و فاعل و مفعول جمله صله ، خبر براى الذى ، فاء تفريع ، اسم اشاره مبتدا ، لفظ « ضربت زيدا » خبر مقدم كان ، ماضى ناقص و ضمير مستتر اسم آن جملهء كان خبر براى مبتدا ، تفريع ، فعل امر و فاعل ، مفعول و الف اطلاق .
مثل « الذى ضربته زيد » پس اين كلام ( در اصل ) ضربت زيدا بود ، پس بدان مدرك آن را .
720
و باللّذين و الّذين و الّتي * اخبر مراعيا وفاق المثبت
عاطفه و يا استيناف ، متعلق به أخبر ، دو اسم بعدى عطف به الذين ، فعل امر و فاعل ، حال براى فاعل ، مضاف و مضاف اليه مفعول .
و به وسيلهء اللّذين و الّذين و التى خبر بده در حالى كه مراعاتكننده هستى موافق بودن براى مثبت ( يعنى خبر ) را .
721
قبول تاخير و تعريف لما * اخبر عنه ههنا قد حتما
مبتدا ، مضاف اليه ، عطف به تأخير ، جار و مجرور متعلق به حتم ، ماضى مجهول ، جار و مجرور نايب فاعل جمله صله ، حرف تنبيه ، ظرف مكان متعلق به حتم ، حرف تحقيق ، ماضى مجهول و نايب فاعل و الف اطلاق جمله خبر .