( و اگر معدوم بود ) لا ، پس آن را عمل بده ، در حالى كه ظاهركننده و يا در تقديرگيرنده هستى ( أن را ) و بعد از نفى كان ، حتما در تقدير گرفته مىشود .
684
كذاك بعد او اذا يصلح في * موضعها حتّى او الّا ان خفي
متعلق به خفى ، متعلق به خفى ، لفظ « او » مضاف اليه ، ظرف متعلق به خفى ، فعل ، متعلق به مضارع ، لفظ حتّى فاعل ، عاطفه ، عطف به حتى ، لفظ أن مبتدا ، فعل و فاعل جمله خبر .
همچنين بعد « او » در وقتى كه صلاحيت داشته باشد بهجاى « او » ( قرار گرفتن ) حتّى و يا الّا ، أن پنهان شده است ( يعنى أن ناصبه بعد از أو به معناى حتى و الّا در تقدير است ) .
685
و بعد حتّى هكذا اضمار ان * حتم كجد حتّى تسرّ ذا حزن
عاطفه ، ظرف متعلق به إضمار ، لفظ حتى مضاف اليه ، متعلق به محذوف حال براى ضمير مستتر در خبر ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، خبر ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، فعل امر و فاعل ، حرف جرّ به معناى كى متعلق به امر ، فعل منصوب به أن مقدّره و فاعل ، مفعول ، مضاف اليه جمله محلا منصوب مقول قول محذوف .
و بعد از حتى نيز در تقدير گرفتن « أن » واجب است مثل جد حتّى تسرّ ذا حزن ( بخشش كن تا اين كه خشنود كنى شخص داراى اندوه را ) .
686
وتلو حتّى حالا او مؤوّلا * به ارفعنّ و انصب المستقبلا
استيناف ، مضاف و مضاف اليه مفعول مقدم ، حال براى مفعول ، عطف به حالا ، متعلق به مؤولا ، فعل امر و فاعل و نون تاكيد ثقيله ، عاطفه ، فعل امر و فاعل ، مفعول .
( فعل مضارع ) بعد از حتّى را در حالى كه ( براى زمان ) حال و يا مؤوّل به حال باشد ، رفع بده و البته نصب بده مستقبل را .