عاطفه ، حرف شرط ، متعلق به عطف ، صفت اسم ، نايب فاعل فعل محذوف ، ماضى مجهول و نايب فاعل جملهء مفسّره ، فعل جواب شرط و مفعول ، لفظ أن فاعل ، حال براى فاعل ، عاطفه ، عطف به ثابتا ، وقف آن به سكون بنا بر لغت ريبعه است .
و اگر به اسم خالصى ( خالص از شباهت به فعل ) ، فعل عطف شود ، نصب مىدهد آن فعل را « أن » در حالت ثابت ( موجود در كلام ) و يا محذوف .
694
و شذّ حذف ان و نصب في سوى * ما مرّ فاقبل منه ما عدل روى
استيناف ، فعل ، مضاف و مضاف اليه فاعل ، عطف به حذف ، متعلق به نصب ، موصول مضاف اليه ، فعل و فاعل جمله صله ، تفريع ، فعل امر و فاعل ، متعلق به امر ، موصول مفعول ، مبتدا ، فعل و فاعل جمله خبر و جملهء اسميه صله .
كم است حذف أن و نصب دادن آن در غير از مواضعى كه گذشت ، پس قبول كن از آن ( حذف در غير از مواردى كه گذشت ) آنچه را كه عادلى نقل كند .
چكيدهء بحث اعراب فعل
[ رفع مضارع ]
فعل مضارع در صورتى كه مجرد از ادوات نصب و جزم باشد ، مرفوع مىشود . عامل رفع در آن ، معنوى ( يعنى محض مجرّد بودن از ناصب و جازم ) است و
[ نصب مضارع ]
چنانچه بعد از ادات نصب واقع شود ، منصوب مىشود .
تعداد نواصب :
أن لن ، كى ، اذن .
أن
ناصبه در صورتى نصب مىدهد كه بعد از فعلى به معناى علم واقع نشود و اگر بعد از فعلى به معناى ظنّ واقع شود ، عمل آن ترجيح دارد .
اگر أن نصب نداد ، در اين صورت مخفّفه از ثقيله خواهد بود .
شرط عمل اذن :
1 - در آغاز كلام باشد .
2 - فعل پس از آن به معناى حال نباشد .