خبر مبتداى اوّل .
و حرف آخر را حذف كن از مركّب ( يا معدى در معدى كرب ) و كم است ترخيم جمله ( كه علم واقع شده است در ندا ) و اين ترخيم را عمرو ( همان سيبويه ) نقل كرده است ( از عرب مثل يا تأبط در تأبّط شرّا ) .
615
و ان نويت بعد حذف ما حذف * فالباقي استعمل بما فيه الف
عاطفه ، حرف شرط ، فعل شرط ماضى و فاعل ، ظرف متعلّق به ماضى ، مضاف اليه ، موصول مفعول ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله صله ، فاء جزائيه ، مفعول مقدّم ، فعل امر و فاعل جمله محلا مجزوم جواب شرط ، متعلّق به امر ، متعلّق به مابعد ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله صله .
و اگر در نيّت بگيرى بعد از حذف آخر منادا ، آن حرفى را كه حذف شده است ، پس بقيّه را استعمال كن با آن حركتى كه در آن الفت گرفته شده است ( يعنى حركتى كه داشته است .
مثال آن در دو بيت بعدى مىآيد ) .
616
و اجعله ان لم تنو محذوفا كما * لو كان بالاخر وضعا تمّما
عاطفه ، فعل امر و فاعل ، حرف شرط ، فعل جحد شرط و فاعل جمله فعل شرط ، مفعول ، كاف حرف جرّ متعلّق به امر مفعول دوّم و ماى زائده ، حرف مصدرى ، ماضى ناقص و اسم ، متعلّق به تمّم ، منصوب بنزع خافض و با تمييز ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله خبر كان ، حرف لو و مابعد تأويل به مصدر رفته مجرور به كاف .
و قرار بده آن بقيّه را ، اگر در نيّت بگيرى محذوف را ، مثل اين كه اگر به حرف آخر ، از نظر وضع ، تمام شده باشد .
617
فقل على الاوّل في ثموديا * ثمو و يا ثمي على الثّاني ، بيا
تفريع ، فعل امر و فاعل ، متعلّق به محذوف حال براى فاعل ، متعلّق به امر ، لفظ « يا ثمو »