« با كسانى كه با شما جنگ مىكنند ، در راه خدا بجنگيد و تعدّى مكنيد ، كه خدا تعدّى كنندگان را دوست ندارد . » 221
و تعدّى ممنوع دو گونه است ، يكى جنگ با كسانى كه به مؤمنان تجاوز نكردهاند ، كه تجاوز به آنان روا نيست .
و ديگر تعدّى در هنگام جنگ ، يعنى : كسانى را كه به جنگ نيامدهاند مانند پيران و زنان و كودكان نبايد كشت ، كه اين نيز ممنوع است ، از اين رو خداوند مىفرمايد :
. . . فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
« . . . هر كه به شما تعدّى كند ، به همان اندازه تعدّىاش بر او تعدّى كنيد و از خدا بترسيد و بدانيد كه خدا با پرهيزكاران است . » 222
اين بدان معناست كه با آنان كه در جنگ شركت نداشتهاند نبايد جنگيد و نبايد درختان را بريد و يا به ناموسشان تجاوز كرد و يا اموالشان را به ناحقّ مصادره كرد .
قابل توجه است كه در گذشته جنگ مسلمانان به مراكز نظامى و ارتشهاى شاهان و حاكمان محدود مىشد و رابطهء مسلمانان با مردم آن كشورها و مناطق چنان بود كه گويا جنگى با هم ندارند و در حال صلح به سر مىبرند .
بلكه بايد فقط با دشمنان خدا و پيامبر ، در جنگ بود ، همانطور كه خدا مىفرمايد :
لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ
« نمىيابى مردمى را كه به خدا و روز قيامت ايمان دارند ، با كسانى كه با خدا و پيامبرش مخالفت مىورزند دوستى كنند ، هر چند آن مخالفان ، پدران يا فرزندان ، يا برادران و يا قبيلهء آنها باشند . . . » 223
اينها همانها هستند كه به جنگ مسلمانان برخاسته و آشكارا دشمنى مى كنند و به دنبال فرصت براى ضربه زدن هستند ، و به هيچ عهد وفا نمىكنند .
از اين دسته كه بگذريم ، نسبت به ديگران - اگر مقتضى بود - بايد هميشه