فلسفهء جهاد در اسلام ، دفع شر و گسترش خير و خوبى است زيرا اسلام مردم را به خوبى و فضيلت فرا مىخواند و اين فضيلتى مثبت است نه منفى پس با رذالت و بدى مبارزه مىكند و تسليم آن نمى شود .
و چون در جهان هميشه فضيلت و خوبى با فساد و بدى درگير است بنابراين بايد از خوبيها دفاع شود ، اسلام مىخواهد مردم با يكديگر دوستى و محبت داشته باشند ، و شيطان در صدد ايجاد دشمنى و كينه بين آنهاست ، طبعا بين محبّت و دشمنى درگيرى به وجود مىآيد ، و اگر جلوى شر و بدى گرفته نشود ، فساد و تباهى حكمفرما شده همه جا را فرا مىگيرد لذا فلسفهء تشريع جهاد در قرآن دفع شرّ و جلوگيرى از فساد است . و خداوند متعال مىفرمايد :
وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ
« اگر خدا بعضى از مردم را به وسيلهء بعضى ديگر دفع نمى كرد ، زمين به فساد مىانجاميد ولى خداوند بر جهانيان فضل و كرم خويش را ارزانى مى دارد . » 201
به همين جهت ، جهاد در اسلام تشريع شد ، و نخستين جهاد به دنبال تجاوز به مسلمانان و آزار آنان براى دست بر داشتن از اسلام ، صورت گرفت . در اين هنگام خداوند جهاد را اجازه داد بلكه آن را واجب كرد و دربارهء آن فرمود :
أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ
« به كسانى كه از روى ستم مورد جنگ قرار گرفتند ، اجازه جهاد داده شد ، و خداوند بر ياريشان تواناست ، آنهايى كه به ناحق از ديارشان رانده شدند جز اين كه مىگفتند : پروردگار ما خداى يكتاست ، و اگر خدا بعضى را به وسيلهء بعضى ديگر دفع نكرده بود ديرها و كليساها و كنشتها و مسجدهايى كه نام خدا به فراوانى در آن برده مىشود ويران مىگرديد ، و هر كه خدا را يارى كند ، خدا نيز ياريش مىكند ، خدا توانا و پيروزمند است . » 202
و در جاى ديگر مؤمنان را به پيكار دستور مىدهد و مىفرمايد :
وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ