وإنّ أحدهما ليرتجز ، ويتمّ له الآخر ، فيقولان :
قد علمت حقّاً بنو غفارِ * وخندفٌ بعد بني نزارِ
لنضربنّ معشر الفجّارِ * بكلّ عضب صارم بتّارِ
يا قوم ذودوا عن بني الأطهار * بالمشرفيّ والقنا الخطّارِ
هامش
- بالمشرفيّ والقنا الخطّار 1
پس بيست تن از آن گروه مردود ، به آتش دوزخ ورود داد وخويشتن عليه المغفرة والرضوان ، به جنان جاويدان شتابان گشت .
1 . قبيلهء غفار يقين دارند كه من در خونخواهى به شمشير بران ونيزهء جانگزا ، دشمنان را منع وطرد مىكنم .
سپهر ، ناسخ التواريخ حضرت سجاد عليه السلام ، 2 / 115 - 116
واز أصحاب سيدالشهدا نيز اين جمله در أول حمله شهيد شدند : [ . . . ]
وديگر عبداللَّه بن عروة غفارى .
سپهر ، ناسخ التواريخ سيدالشهدا عليه السلام ، 2 / 282
در مناقب گفته : در حملهء اوّل كشتگان أصحاب حسين عليه السلام از اين قرار است : [ . . . ] عبداللَّه بن عروة غفارى .
كمره اى ، ترجمهء نفس المهموم ، / 130
عبداللَّه بن عروة غفارى :
ابن شهرآشوب ، وى را در شمار كشته شدگان نخستين حمله نام برده است .
علامهء شوشترى ترجيح داده كه بگويد ، أو همان « عبداللَّهبن عرزة بن حراق غفارى » مىباشد 1 . ما خلاف نظر ايشان را ترجيح مىدهيم . دو برادر غفارى كه پسران « حراق » بودهاند ودر مصادر ، به عنوان شهيدانى ذكر شدهاند كه در ميدان مبارزه به قتل رسيدهاند ، تمامى اين منابع تاريخي ، تصريح كردهاند كه اين دو برادر با هم به شهادت رسيدهاند . سخن خوارزمي نيز ، شاهدي گويا بر اثبات اين مطلب است كه مىگويد : « . . . از أصحاب امام ، تنها كساني كه در مبارزه نام آنان ذكر مىشود ، باقي ماندند . » ياد اين دو برادر غفارى كه پسران « حراق » مىباشند ، در كنار أسامي شهيدانى كه در مبارزه شركت كردهاند ، برده مىشود وبنابراين ، برخلاف نظر ابن شهرآشوب كه دربارهء « عبداللَّهبن عروه » بيان داشته ، أو در نخستين حمله كشته نشده است .
اگر ترتيبي را كه نويسندگان كتابهاى « مقتل » بيان داشتهاند ، معتبر بدانيم كه مىگويند : « . . . سپس فلانى بهميدان آمد . . . وبعد از أو فلانى . . . » كه بر ترتيب حقيقي وتاريخي شهادت شهيدان . . . دلالت مىكند ، براساس قبول اين ترتيب ، « دو برادر غفارى » جزء آخرين افرادى بودهاند كه به شهادت رسيدند .
با وجود اين ، ما در دلالت اين اسم بر وجود شخصي حقيقي كه واقعيت تاريخي داشته باشد ، ترديد داريم . اين شك وترديد ناشى از اين مسأله است كه ابن شهرآشوب ، تنها كسى است كه نام أو را نقل مىكند .
1 . قاموس الرجال : 6 / 79 .
هاشمزاده ، ترجمهء أنصار الحسين ، / 116