أول اين نامه كه پس از ترجمهء نامهء متن ذكر شد ، واضح وروشن است جز اين كه در عبارت نكتهاى است كه بايد مورد توجه واقع شود ، آن جا كه از راه انداختن لشكر در غير وقت صبح نهى مىكند ، حرف الّا را با فاصلهء كوتاه ، تكرار كرده وهر دو مفيد حصر هستند أولى حصر در وقت ودومى حصر در حالت آمادگى ونظم كامل مىباشد .
در مجموع اين نامه قوانين كلى وبسيار سودمندى از تعاليم وچگونگى فنون جنگى وجود دارد كه أولا دليل روشنى بر دروغگويى كساني است كه مدّعى آگاه نبودن امام از رموز جنگ بودهاند ، چنان كه در خطبههاى گذشته خود حضرت اين جريان را از طايفهء قريش حكايت فرمود ، وثانيا كاربرد اين تعاليم در جنگ ، مستلزم پيروزى بر دشمن است ودر اين فصل از خطبه كه در متن آمده مقدارى از آنها ذكر شده است كه اكنون شرح مىدهيم :
( 56713 - 56690 ) 1 - نخست اين كه هنگام برخورد با دشمن ، لشكرگاه خود را جلو مكانهاى بلند وپايين كوهها ومحل تلاقى رودخانهها قرار دهند ، وعلت اين امر را چنين فرموده است كه اين أماكن شما را از ناحيهء پشت سر محافظت مىكند واز حملهء دشمن بر شما جلوگيرى مىكند .
( 56721 - 56714 ) 2 - دوم آن كه تماما از يك سو بر دشمن حمله كنند واگر نشد دو نيمه شوند واز دو سوى متقابل آغاز به جنگ كنند چنان كه هر گروه در مقابلهء با دشمن ، طرف پشت گروه ديگر را هم حفظ مىكند ، زيرا در اين صورت اجتماعشان محفوظ مىماند ، اما اگر از جهات مختلف حمله كنند از هم ديگر دور ومتفرق مىشوند واين امر باعث ضعف وزبونى آنها مىشود .
( 56739 - 56722 ) 3 - براي محافظت خودشان اشخاصى را در مكانهاى بلندى قرار دهند تا دشمن از جايى كه گمان مىرود واز جايى كه گمان نمىرود بر آنان نتازد .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 646
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٤٦