است از اسرار وحى ونبوت وعلوم تنزيل ودقايق تأويل اينها بر صفحهء نفس قدسي أو . وجه استعاره آن است كه اين علوم واسرار انسان را از تاريكيهاى جهل وناداني در طريق حق به سوى حق تعالى راهنمايى مىكند چنان كه نور مادي در راههاى محسوس راه انسان را روشن مىسازد وچون روشنايى ، خود بهرهء بصرى است با آوردن واژهء رويت وديدن اين استعاره را ترشيح فرموده ، وكلمهء ريح را نيز از موقعيت ومقام پيامبرى ورازهاى آن استعاره آورده وبراي ترشيح از واژهء شمّ بوييد استفاده فرموده است به دليل آن كه ، بهرهء حس شامّه است .
اما اين كه حضرت صداى نالهء شيطان را مىشنيد ، پيش از اين در بارهء چگونگى شنيدن انسان صداى فرشته وشيطان وديدن صورت أو ، توضيح داديم ، كه اين أمور در صورتي ميسر است كه نفس آدمي براي طلب معاني معقول وفرود آوردن آن به طرف صفحهء خيال ، از قوهء مخيله كمك بگيرد تا آن را به شهود سمعي ، حس مشترك برساند .
از اين مطالب چنين استفاده مىشود كه امام ( ع ) آمادگى داشت كه صداى گريهء شيطان را بشنود ، اين ديو حيلهگر ، هنگامى كه از پيروى مردم وتسليم آنان در برابر دستورهاى گمراه كنندهاش نااميد شد ، فريادش به ناله بلند شد ، زيرا متوجه شد كه خلق حاضر نيستند در برابر أو خضوع كنند و ، وى را بپرستند .
توضيح اين كه نفس مقدس امام ( ع ) معناى شيطان را همراه با مفهوم يأس واندوه تصور مىكرد وسپس نيروى تصوير ساز مخيلهاش آن را به صورت فرياد زنندهء اندوهگين تصوير وبه سوى صفحهء خيال پايينش مىآورد ، اين بود كه آن حضرت نالهء دردناك شيطان را مىشنيد . واين معنا را سخن رسول خدا تأييد مىكند موقعى كه در مورد اين أمور از پيامبر سؤالهايى مطرح ساخت ، فرمود : آنچه را كه من مىشنوم ، تو نيز آن را مىشنوى وآنچه مىبينم تو نيز
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 536
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٣٦