برق آن باشد ، پيوسته فقر ونيازمندى را پيش روى خود ملاحظه مىكند واين باعث مىشود كه همواره براي به دست آوردن آن ، در رنج وزحمت به سر ببرد .
احتمال سوّم آن كه ، منظور از كلمهء عناء كه امام بيان فرموده ، رنجى باشد كه خود حضرت در بيشتر أوقات تحمل مىكرد تا مردم را به سوى خدا وأمور آخرت ومعنويت بكشاند والبتة اين كار رنج ومشقت طولانى داشت ، زيرا آنان به حرف وى گوش نمىدادند واز وحدت كلمه پشتيبانى نمىكردند . ومراد از كلمهء رجاء اميدوارى به اصلاح آنهاست كه آن را دور وبعيد شمرده است .
( 41990 - 41975 )
أيها الناس ألقوا هذه الازمّه ،
امام ( ع ) پس از بيان وضع اسفبار آيندهء جامعهء خود ، أكون به راهنمايى آنها پرداخته ومىفرمايد : اى مردم ، اين بندها كه باعث سنگينى بار شما شده است از دستهاى خود باز كرده وبر زمين افكنيد .
لغت ازمّه كه جمع زمام وبه معناى بند وافسار مىباشد ، استعاره از انديشههاى فاسدى بود كه پيروى مىكردند وخواهشهاى نفساني كه آنها را به گناه ومعصيت مىكشاند ، در واقع حضرت آن مردم را به شترانى تشبيه فرموده است كه با افسارهايى به اين طرف وآن طرف كشيده مىشوند . وفعل ألقوا استعاره از عمل نكردن به أفكار باطل ودورى كردن از آنهاست ومراد به كلمهء ظهور ، نفسهاى آنان وبه أثقال ، سنگينى بار گناه مىباشد چنان كه در قرآن نيز به اين تشبيه تعبير شده است :
« وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلى ظُهُورِهِمْ »
« 4 » ، وجاى ديگر مىفرمايد
« وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ
« 5 » » ودر حقيقت خصلتهاى ناپسندى كه بر اثر گناه در نفوس اين گونه انسانها جايگزين شده پشت أو را سنگين كرده و ، وى را از بالا رفتن به سوى مقام قدس وجايگاه ابرار
و
هامش
( 4 ) سوره انعام ( 6 ) بخشي از آية ( 30 ) يعنى : . . . وآنها بار گناهان خويش را بر دوش مىگيرند . . .
( 5 ) سوره عنكبوت ( 29 ) قسمتى از آية ( 12 ) يعنى : وآنها علاوة بر بار سنگين خود گناه هر كس را كه گمراه كردهاند به دوش مىگيرند .