ذات ، همگى ممكن الوجودند ، وچون حمد وسپاس گاهى براي اداى حقوق نعمتهاى گذشته ، وزماني براي درخواست مزيد نعمت است ، لذا عبارت نحمده . . .
تا أداء ، به ملاحظه أنواع نعمتهايى است كه خداوند متعال در گذشته ارزانى داشته كه عبارت است از نعمت خلق وايجاد واين كه آدمي را بر وفق حكمت وبراي رسانيدن منفعت به أو ، آفريده واز اين راه أو را مورد احسان بزرگ خود قرار داده است ، سپس به اعتبار اين كه حقّ تعالى از طريق برقرارى نظام مستحكم آفرينش ، وهم به وسيله فرستادگان خود دلائل وجود خويش را روشن ساخته تا ما را به راه راست وبهشت نعيم سوق دهد وبه سوى خويش هدايت فرمايد أو را ستايش كرده است .
سپس از اين كه خداوند أسباب معاش ومعاد ما را افاضه فرموده أو را ستوده ، وبا عبارت إلى ثوابه . . . تا موجبا به آنچه موجب افزايش عنايات أو مىشود اشاره فرموده است ، تا بدين وسيله به ثوابهاى اخروى كه موجب وصول نفس انسان به درجات كمال است دسترسى حاصل شود ، ونعمتهاى حاضر به وجهي نيكو زيادة گردد چنان كه خداوند متعال فرموده است :
« لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ
« 1 » » .
امام ( ع ) پس از اين شكر وسپاس ، با شرايط واوصافى كه در سخنان خود . . .
تا والقول ذكر فرموده از خداوند درخواست كمك ويارى مىكند ، ودرخواستى كه با اين أوصاف وويژگيها باشد از هر تقاضاى ديگر به أجابت حق تعالى نزديكتر است ، زيرا اين درخواست از نظر اين كه توأم با رجا واميد به پروردگار ، ويقين كامل به توانايى أو در بذل سود ودفع زيان ، وهمراه با شكر وسپاس أو ، واظهار فرمانبردارى در قول وعمل است ، جامع شرايط لازم مىباشد .
پس از اين امام ( ع ) به گفتار ادامه داده ايمان كامل خود را اظهار مىكند ، ايمان كامل ، ايمان كسى است كه صفات مذكور را در خويشتن به كمال
هامش
( 1 ) سوره إبراهيم ( 14 ) ، آية ( 7 ) يعنى : اگر شكرگزارى كنيد ( نعمت خود را ) بر شما خواهم افزود .