دو صفت تأكيد فرمودهاند : 1 - هجوم مردم را به ازدحام شتران تشنه ، هنگامى كه ساربان آنها را براي آب رها مىكند تشبيه كرده ، جهت مشابهت ، شدّت ازدحام وهجوم آنها را قرار داده است . ونتيجة اين ازدحام را گمان قتل خود ويا كشتن گروهى گروه ديگر را دانسته ، وبدينسان شدّت ازدحام وهيجان آنها را در تقاضايى كه داشتهاند بيان مىفرمايد .
( 10010 - 9972 ) سپس مىفرمايد : « ظاهر وباطن اين امر را بخوبى سنجيدم » اين جملهء امام ( ع ) به دلايلى كه موجب منع يارانش از تصميم فورى بر جنگ مىشده است ، اشاره دارد . وآن به كار گرفتن درايت وانديشهء لازم در بارهء كارزار با آنها بوده تا اين كه براي حضرت ، خطر ترك قتال كه همانا كفر به آيين محمد ( ص ) بوده ويا اقدام به جنگ وريختن خون مسلمين روشن شود ، زيرا انتخاب يكى از دو امر موجب خطر وخسران بوده است . بدين توضيح كه : گزينش كارزار سبب بذل جان وهلاكت جمعى از مسلمين مىشده ، واز طرفي ترك جنگ ، موجب مخالفت با فرمان خدا ودستور پيامبر أكرم ( ص ) مىشده كه نتيجهاش كيفر دردناك جهنم بوده است . ولى چنان كه دانستى براي سعادت دنيا ارزشى نيست وبدبختى دنيا به نسبت بدبختى آخرت در نزد خردمندان بويژه شخصيّتى همچون أمير المؤمنين ( ع ) ناچيز است نظر به همين خصوصيت وحقيقت است كه مىفرمايد : « انتخاب كارزار براي من از انتخاب كيفر آخرت آسانتر ومرگ دنيوي به نسبت هلاكت اخروى سهلتر مىباشد . » حضرت لفظ مرگ را ، براي ترس وسختيهاى دنيا وآخرت استعاره آوردهاند ، زيرا مناسبت ميان مرگ وهول وهراس سختى وشدّت است كه در هر دو وجود دارد .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 309
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٣٠٩