وجه شانزدهم تجاهل العارف : تجاهل العارف يعنى اين كه كسى چيزى را مىداند ولى خود را به ناداني زده واظهار بىخبرى مىكند . مانند قول خداوند متعال :
« قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ »
« 104 » . ونيز مانند قول متنبّى : أريقك أم ماء الغمامة أم خمر ، « ريختم برايت نمىدانم آب باران است يا آب انگور » .
وجه هفدهم سؤال وجواب : مانند سخن خداوند متعال :
« قالَ فِرْعَوْنُ وَما رَبُّ الْعالَمِينَ
. . .
قالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبائِكُمُ الْأَوَّلِينَ »
« 105 » .
وجه هيجدهم حذف : آن اين است كه حروف بىنقطه از كلام حذف شود .
چنان كه علي ( ع ) از خطبهء موسوم به موقصه الف را حذف كردهست .
وجه نوزدهم تعجّب : مانند قول كسى كه گفته است : « چه بسا شرمسارى روز قيامت براي كساني كه از وظيفة كوتاهى كردهاند . وچه بسا اندوه براي ستمگران وقتي كه در قيامت أهل سلامت را ببينند » .
وجه بيستم اغراق ( زيادة روى در توصيف ) : مانند سخن امرء القيس در توصيف دختران شرمگين : « دختران چنان شرمگين بودند كه اگر جنبندهء كوچكى هم بر روى پيراهن آنها قرار گيرد در آنها ايجاد شرم مىكند » . ونيز مانند سرودهء متنبّى :
كفى بجسمي نحو لا انّنى رجل * لولا مخاطبتى ايّاك لم ترني « 106 »
وجه بيست ويكم حسن تعليل : حسن تعليل ، عبارت است از اين كه دو وصف در كلام بياورند كه يكى علّت ديگرى است ولى مقصود سخن هر دو باشند . مانند سخن علي ( ع ) در بدگويى دنيا : « دنيا در نظر پروردگار خوار آمد ،
هامش
( 104 ) سورهء سبأ ( 34 ) : آيهء ( 24 ) : ما يا شما ، بر راه هدايت يا گمراهى آشكار هستيم .
( 105 ) سورهء شعرا ( 26 ) : آيهء ( 23 و 26 ) : فرعون از موسى ( ع ) پرسيد پروردگار جهانيان كيست ؟
حضرت موسى ( ع ) پاسخ داد پروردگار شما وپروردگار پدران پيشين شما .
( 106 ) در لاغرى جسم من همين بس كه من مردى هستم كه اگر مخاطب شما قرار نگيرم مرا نمىبينيد