لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ »
« 95 » . ونزديك به اين آية است از نظر مفهوم اين كه لفظي را بياورى وچنين پندارى كه نياز به توضيح وشرح دارد وسپس تفسير آن را ذكر كنى ، مانند سخن خداوند متعال : « يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ . . . » « 96 » .
وجه دهم تعديد : عبارت است از مرتب ساختن چندين اسم مفرد در نظم ونثر به سبك واحدى . چنان كه اگر رعايت ازدواج يا تجنيس يا مطابقه يا مقابله شود بسيار زيبا خواهد بود مانند سخن عرب « فلان شخص أهل حلّ وعقد ، ردّ وقبول ، امر ونهى واثبات ونفى است » ومانند شعر متنبّى :
الخيل والليل والبيداء تعرفني * والطعن والضرب والقرطاس والقلم « 97 »
( در اين شعر نيزه وشمشير وكاغذ وقلم داراى وجه تعديد است . ) وجه يازدهم تنسيق الصفات : پى در پى آوردن چند صفت را براي موصوف تنسيق الصفات مىگويند . مانند فرموده حق تعالى :
« هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ »
« 98 » . ومانند :
« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَمُبَشِّراً وَنَذِيراً »
« 99 » . ومانند :
« وَلا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ »
« 100 » تنسيق الصفات در آغاز
هامش
( 95 ) سورهء قصص ( 28 ) : آيهء ( 73 ) : از رحمت اوست كه براي شما شب وروز را قرار داده است تا در شب آرام گيريد ودر روز از خدا روزى طلب كنيد .
( 96 ) سورهء هود ( 11 ) : آيهء ( 105 ) : روزى فرا رسد كه هيچ كس بدون اجازهء خدا سخن نگويد ، برخى شقى وبرخى سعيد خواهند بود ، امّا آنها كه شقى هستند در آتشند . . .
( 97 )أسب وشب وصحرا * نيزه وشمشير ، كاغذ وقلم مرا مىشناسند .( 98 ) سورهء حشر ( 59 ) : آيهء ( 22 ) : خداوند كسى است كه جز أو خدايى نيست ، أو صاحب اقتدار ، منزّه از زشتيها . . . .
( 99 ) سورهء احزاب ( 33 ) : آيهء ( 45 ) : اى رسول ما تو را به رسالت فرستاديم تا بر نيك وبد خلق گواه باشى وخوبان را به رحمت الهى مژده دهى وبدان را از عذاب خدا بترسانى .
( 100 ) سورهء قلم ( 68 ) : آيهء ( 8 ) : پس تو هرگز از مردم كافرى كه آيات خدا را تكذيب مىكنند پيروى مكن .